.:: Polityka Makroekonomiczna ::.

Wskazane główne problemy makroekonomiczne oraz wiążące się z nimi cele w gospodarce rynkowej oceniane są pod kątem ich realizacji – czyli ze względu na realizację zadań z nich wynikających. Pomocnym w tym względzie jest odpowiednia polityka makroekonomiczna wykorzystująca odpowiednie do realizowanych celów narzędzia.
Ponieważ zadana makroekonomiczne (czy jeszcze konkretniej zadania polityki makroekonomicznej) sprowadzić można do czterech podstawowych grup, a mianowicie: dążenia do wysokiego i rosnącego poziomu produktu realnego ukształtowania wysokiego zatrudnienia i niskiego bezrobocia; ustabilizowania lub łagodnego wzrostu poziomu cen oraz stabilnych i zbilansowanych stosunków z zagranicą – podstawowymi rodzajami polityki makroekonomicznej jawią się: polityka fiskalna, polityka monetarna, polityka dochodowa oraz zagraniczna polityka ekonomiczna (polityka międzynarodowych stosunków ekonomicznych).
Polityka fiskalna obejmuje sobą dwa z głównych narzędzi makroekonomicznych, a mianowicie wydatki publiczne oraz system podatkowy. Pierwsze z nich są narzędziem za pomocą których państwa wyznacza relatywną wielkość sektora publicznego i prywatnego oraz określa jaka część PNB ma być przedmiotem konsumpcji publicznej (zbiorowej). Z kolei w systemie podatkowym (czyli inaczej w opodatkowaniu) jako narzędziu polityki fiskalnej należy dostrzec dwie role: – pierwszą – jako oddziaływanie na dochody indywidualne, co wyraża się tym, że zwiększenie podatków skutkuje mniejszą ilością pieniędzy do wydania przez gospodarstwa domowe i prowadzi do obniżenia ich wydatków konsumpcyjnych; oraz drugą – jako oddziaływanie na poziom potencjalnego produktu.
Natomiast polityka monetarna (nazywana również pieniężną) sprowadza się do określania sposobów sterowania podaży pieniądza oraz kształtowaniem odpowiednich związków pomiędzy pieniądzem, produkcją i inflacją.
Trzecim rodzajem polityki makroekonomicznej jest polityka dochodowa – określana również jako polityka płac i cen. Jej istotą jest skłanianie – zarówno metodami przymusu jak i perswazji i namów – do przestrzegania określonych wytycznych kształtowania płac i cen.
Z kolei istotą zagranicznej polityki gospodarczej jest oddziaływanie na powiązania międzynarodowe za pomocą takich instrumentów jak: manipulowanie kursem waluty, nakładanie ograniczeń na obroty w handlu zagranicznym, stosowanie ceł i subsydiów, itp. Dla realizacji tej polityki często sięga się po narzędzia polityki pieniężnej i fiskalnej.
Państwo w każdej rozwiniętej gospodarce rozwiązuje problemy makroekonomiczne wykorzystując jednocześnie wszystkie rodzaje polityk i narzędzi charakterystycznych dla nich. Są one pomocne również przy dokonywaniu wyborów makroekonomicznych między alternatywnymi podstawowymi celami makroekonomicznymi. Jak dowodzi praktyka, państwo staje zawsze przed koniecznością wyboru orientacji rozwojowej – zwłaszcza zaś między wysoką stopą konsumpcji a wysoką stopą wzrostu. Najtrudniejszym do rozwiązania, ze wszystkich problemów makroekonomicznych jest konieczność dokonywania krótkotrwałego wyboru pomiędzy inflacją a bezrobociem. Za politykę obniżenia inflacji trzeba płacić haracz w postaci bezrobocia oraz wielkiej luki produkcyjnej. Również obniżenie bezrobocia wiąże się ze wzrostem inflacji.

Każde społeczeństwo staje przed rozwiązaniem trzech podstawowych problemów ekonomicznych, a mianowicie: co (jakie dobra) należy produkować i w jakich ilościach?; jak się powinno produkować dobra oraz do kogo mają być wytwarzane dobra ? Problemy te rozumiane jako poważne zagadnienia, kwestie, czy też zadania do rozstrzygnięcia (rozwiązania) w obszarze makroekonomii ujawniają się przez pryzmat: produkcji, zatrudnienia i bezrobocia, cen i inflacji oraz międzynarodowych stosunków gospodarczych. Są one rozwiązywane różnymi sposobami; wiążą się zawsze z dokonywaniem wyborów i stanowią istotną część rzeczywistości gospodarczej.
W gospodarce rynkowej obszarem ich rozwiązywania jest rynek dostrzegany w wymiarze globalnym, tak ze strony globalnego popytu jak i globalnej podaży, przy wspomagających działaniach regulacyjnych państwa poprzez politykę makroekonomiczną.
Makroekonomia zajmując się zachowaniem gospodarki jako całości oraz zmianami szeroko traktowanych zjawisk życia gospodarczego swoją uwagę skupia i dąży do rozwiązania czterech ważnych problemów, a mianowicie produkcji, zatrudnieniu, inflacji oraz stosunkach gospodarczych z zagranicą.
Pierwszy z nich uznawany jako podstawowy jest odzewem na dążenie do zapewnienia ciągłości – na jak najwyższym poziomie – procesów reprodukcji gospodarczej. Produkcja dóbr i usług jest ona wyrazem i efektem zastosowania czynników produkcji (siły roboczej, kapitału, ziemi, przedsiębiorczości i technologii). Jej kształtowanie pozostaje w ścisłych związkach z koniunkturą gospodarczą.
Drugim z ważkim problemów makroekonomicznym jest zatrudnienie i bezrobocie. Wiąże się on z realizacją dwóch celów makroekonomicznych, a mianowicie zapewnienia wysokiego zatrudnienia w gospodarce, a przez to jednocześnie dążenia do niskiego poziomu bezrobocia.
Kolejnym z ważnych problemów makroekonomicznych jest inflacja. Wiąże się on z celem zapewnienia stabilności cen przy zachowaniu swobodnej gry sił rynkowych, będąc w praktyce wyrazem braku jego osiągania lub niepełnej (na różnym poziomie) jego realizacji.
Ostatnim ze wskazanych problemów makroekonomicznych są międzynarodowe (zewnętrzne) stosunki gospodarcze danego kraju. Wiążą się one z realizacją celu zapewnienia równowagi w wymianie handlowej oraz zapewnienia stabilności kursu walutowego.
Rozwiązanie tych makroekonomicznych problemów jest zależne w dużej mierze od mechanizmów globalnego rynku, tak jego globalnej (zagregowanej) podaży jak i globalnego (zagregowanego) popytu.
Globalny (zagregowany) popyt to zależność między całkowitą ilością dóbr i usług (czyli wielkością realnego PNB) jaką gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i rząd chcą nabyć a poziomem cen mierzonym deflatorem PNB w określonym czasie. Określają go takie czynniki, jak: wydatki konsumpcyjne, wydatki inwestycyjne, eksport netto i wydatki rządowe.
Zagregowana (globalna) podaż pokazuje zaś zależność całkowitą między ilością produktów (czyli wielkością realnego PNB) jaką wszyscy producenci w gospodarce chcą zaoferować na sprzedaż, a poziomem cen mierzonym deflatorem PNB w danym okresie. Czynniki zmiany zagregowanej podaży są: poziom cen, możliwości produkcyjne gospodarki, postęp naukowo-techniczny, siła robocza oraz dostępność i koszty czynników produkcyjnych
Wskazane główne problemy makroekonomiczne oraz wiążące się z nimi cele w gospodarce rynkowej oceniane są pod kątem ich realizacji. Pomocnym w tym względzie jest odpowiednia polityka makroekonomiczna wykorzystująca odpowiednie do realizowanych celów narzędzia. Podstawowymi jej rodzajami są: polityka fiskalna, polityka monetarna, polityka dochodowa oraz zagraniczna polityka ekonomiczna.

.:: Polityka Makroekonomiczna ::.

Polityka makroekonomiczna to oddziaływanie rządu na zachowania się gospodarki jako całości, za pośrednictwem całej gamy narzędzi polityki gospodarczej. Jest to więc polityka gospodarcza prowadzona w makroskali, której nadrzędnym zadaniem jest poprawa bytu większości lub całej ludności kraju, poprzez dążenie do realizacji celów co do których osiągnięto pewna ogólną zgodę a są nimi:

1) pełne i stabilne zatrudnienie;

2) rozsądna stabilność cen;

3) wysokie i coraz wyższe zarobki

4) inne cele o charakterze międzynarodowym

Przy wykorzystaniu dostępnych środków polityki gospodarczej. Jej realizacja wymaga poniesienia także określonych kosztów, wiążących się z poświęceniem pewnych wolności indywidualnych. Oznacza to, iż rozważając jakikolwiek problem makroekonomiczny, trzeba postawić sobie pytania:
po pierwsze, jak poważny jest dany problem po drugie, w jaki sposób można przyczynić się do jego rozwiązania oraz
po trzecie, jakim kosztem ten problem rozwiązać ?
Taki zakres polityki makroekonomicznej pozwala wyróżnić w jej obszarze następujące jej rodzaje:
politykę fiskalną (nazywaną niekiedy polityką budżetową) kształtującą poziom wydatków i podatków w celu osiągnięcia wysokiego i stabilnego poziomu zatrudnienia oraz produkcji, stabilności cen i wzrostu gospodarczego:
politykę monetarną (pieniężną) oddziaływającą stopa wzrostu krajowej podaży pieniądza w celu stabilizowania poziomu zatrudnienia i produkcji.
Ocena tak realizowanej polityki makroekonomicznej wymaga rozróżnienia kwestii sposobu funkcjonowania gospodarki i zagadnień o charakterze normatywnym które odnoszą się do preferencji lub sadów wartościujących. Jest to konieczne dla kształtowania polityki makroekonomicznej, jej oceny oraz korekty wobec wielkości i skomplikowania problemów makroekonomicznych.
Pomocnym w tym względzie jest odwołanie się do pomiaru poziomu aktywności gospodarczej. Rząd bowiem, aby mógł dokonać wyboru odpowiednio owocujących działań, musi mieć możliwość dokładnego śledzenia przebiegu procesów gospodarczych. Umożliwia to wiele miar, spośród których za najważniejsze uznać trzeba :
1) produkt narodowy brutto i netto, które są precyzyjnymi, ale jednocześnie także pod pewnymi względem arbitralnymi miarami ogólnej produkcji krajowej

2) dochód narodowy, dochody osobiste i osobiste dochody dyspozycyjne które są miarami siły nabywczej konsumentów przed i po opodatkowaniu

3) stopę bezrobocia, która stanowi miarę trudności znalezienia pracy przez ludność

4) stopy inflacji, będącą miarą trwałego wzrostu ogólnego poziomu cen.

.:: Praktyka Makroekonomiczna ::.

Rzeczywistość gospodarki rynkowej w wymiarze praktyki makroekonomicznej to splot różnorodnych związków między: produkcją dóbr i świadczeniem usług: podziałem i transferem wytworzonych dochodów; wydatkami na konsumpcję i inwestycje; wpływem zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań rozwojowych. Stanowią one w pewnym sensie również wyraz próby znalezienia rozwiązania podstawowych problemów ekonomicznych, które sprowadzają się do urealnienia odpowiedzi na następujące pytania:
co (jakie dobra) należy produkować i w jakich ilościach
jak się powinno produkować dobra to znaczy: przez kogo, z jakich zasobów i za pomocą jakiej metody technicznej mają być one wytwarzane?
do kogo mają być wytwarzane dobra to znaczy kto je (dobra i usługi) ma użytkować i czerpać z nich korzyści?
Problemy te rozumiane jako poważne zadania do rozwiązania w obszarze makroekonomii ujawniają się przez pryzmat: wzrostu gospodarczego, zatrudnienia i bezrobocia, cen i inflacji oraz międzynarodowych stosunków gospodarczych . Złożoność tych wszystkich kwestii, powoduje, iż obraz realnych współzależności makrogospodarczych jest trudny do określenia. Koniecznym w związku z tym staje się zarysowanie modelu podstawowych współzależności makroekonomicznych oraz przedstawienie zarysu polityki makroekonomicznej. Taka logika dociekań winna pomóc w zrozumieniu podstawowych problemów makroekonomicznych gospodarki narodowej.

 

Zarys podstawowych współzależności polityki makroekonomicznej
Istota podstawowych problemów i współzależności praktyki makroekonomicznej dostrzegana jest w modelu systemu makroekonomicznego skonstruowanego jako zbiór współzależnych zmiennych, czynników, uwarunkowań oraz mechanizmów zależnościowych. Zakłada on istnienie: czynników sterujących – nazywanych także zmiennymi sterującymi, pobudzającymi zagregowaną podaż i zagregowany popyt; czynników wytwórczych (czynników produkcji) bloku wzajemnego oddziaływania agregatowego popytu i agregatowej podaży – tworzącego w istocie mechanizm makrogospodarczy; oraz wyników tego oddziaływania nazywanych także zmiennymi pochodnymi – albo inaczej zmiennymi indukowanymi.
Zmiennymi sterującymi są zmienne zewnętrzne oraz zmienne wewnętrzne . Pierwszą grupę zmiennych stanowią warunki klimatyczno-pogodowe, zagrożenia militarne (a więc siły nieekonomiczne) oraz siła gospodarczego otoczenia zewnętrznego. Z kolei zmiennymi wewnętrznymi są zmienne polityczne oraz zmienne ekonomiczne. Zmiennymi politycznymi jest szeroko rozumiana polityka gospodarcza państwa – tak wewnętrzna (pieniężna, fiskalna, dochodowa,…) jak i zewnętrzna (zagraniczna polityka gospodarcza). Status tej grupy zmiennych zależy przede wszystkim od instrumentów (narzędzi i środków) polityki gospodarczej. Zmiennymi ekonomicznymi (inaczej zasobowymi) są natomiast zasoby czynników produkcji (praca, ziemia, kapitał, technologia, przedsiębiorczość).
Zmienne sterujące koncentrują uwagę na całym obszarze makrogospodarki będącej jednocześnie polem działania sił zagregowanego popytu i zagregowanej podaży.
Natomiast zmienne indukowane są pochodnymi funkcjonowania układu makroekonomicznego, czyli wynikiem zaistniałego procesu gospodarczego. Zawierają one jednocześnie w sobie wszystkie cele polityki makrogospodarczej, a więc wzrost gospodarczy (produkt krajowy), zatrudnienie, pożądany poziom cen oraz pożądany eksport netto.
Odwołanie się do takiego modelu systemu makroekonomicznego skłania do postawienia szeregu pytań i uzyskania na nie odpowiedzi. Są nimi pytania dotyczące:

a)wzrostu gospodarczego: co go charakteryzuje jakie procesy mają na niego wpływ co on oznacza co jest jego elementami sprawczymi ?
b) inflacji: co ją wywołuje czy podaż pieniądza, czy też związki zawodowe? dlaczego ludzie są tak wrażliwi na inflację czy inflacja powoduje bezrobocie ?
c) bezrobocia: jakie są jego przyczyny dlaczego jest ono obecnie tak wysokie dlaczego zwiększyło się ono ostatnio tak znacznie czy robotnicy sami skazują się na bezrobocie po przez nadmierne żądania płacowe czy wysokie bezrobocie jest konieczne dla utrzymania inflacji pod kontrolą czy rząd mógł stworzyć więcej miejsc pracy?
d)międzynarodowych stosunków gospodarczych: co stanowi o ich istocie co one obejmują jaki jest ci zakres który z ich elementów jest podstawowy dla gospodarki narodowej ?

.:: Polityka pieniężna ::.

Ponieważ pieniądz stanowi podstawę funkcjonowania gospodarki rynkowej, jego funkcje i rola pozostają w stałym obszarze zainteresowań państwa. Wyraża się ono kształtowaniem i realizacją odpowiedniej polityki pieniężnej państwa, która stała się jedną z najważniejszych dziedzin polityki makroekonomicznej.
W rzeczywistości gospodarczej dostrzegać trzeba ją przez pryzmat funkcji, instrumentów oraz jej skuteczności.
Polityka pieniężna (określana także jako monetarna) polega na regulowaniu stopy wzrostu podaży pieniądza krajowego w celu wspierania rozwoju gospodarczego kraju, zapewnieniu pełnego i trwałego zatrudnienia, rozsądnej stabilizacji cen oraz równowagi bilansu płatniczego. Jako taka pełni ona rolę instrumentalną w stosunku do ogólnych celów polityki ekonomicznej. Te z kolei są również celami generalnymi polityki pieniężnej państwa.
Polityka pieniężna działa stosunkowo szybko, z niewielkim opóźnieniem w czasie. Ma ona charakter przede wszystkim bezosobowy i powszechny, oddziaływuje bowiem na prawie wszystkich uczestników procesu gospodarczego, a nie na selektywnie wybrane podmioty. Koncentruje się przede wszystkim na: regulowaniu podaży pieniądza, operowaniu zmianami stopy procentowej, oraz oddziaływaniem na kurs walutowy.
Instrumentarium polityki pieniężnej sprowadza się zaś przede wszystkim do: oddziaływanie na płynność bankową (poprzez stopę dyskontową, operacje otwartego rynku i rezerwy obowiązkowe), kontrolę kredytów oraz selektywną politykę kredytową i jej instrumenty.
Polityka pieniężna, jak każda polityka ma ograniczoną skuteczność oddziaływania na gospodarkę. Znajduje to odzwierciedlenie w konflikcie celów polityki ekonomicznej, w samej realizacji polityki pieniężnej oraz w niedostatecznej elastyczności struktur ekonomicznych i społecznych. Polityka pieniężna w trakcie realizacji napotyka na takie ich układy, które nie zawsze są zgodne. Przejawia się to konfliktami celów, tak pomiędzy celami wewnętrznymi a celami zewnętrznymi, oraz w obszarze samych celów wewnętrznych. Ma to miejsce zwłaszcza w krótkich okresach.
Przykładem pierwszego układu sprzeczności są trudności pogodzenia działań na rzecz zrównoważenia bilansu płatniczego z rozwojem gospodarczym. Jeżeli bowiem np. stopa procentowa na rynkach międzynarodowych wzrasta, to aby przeciwdziałać odpływowi kapitałów za granicę, trzeba na również w kraju utrzymywać relatywnie wysoką stopę procentową – i to nawet wówczas, gdy sytuacja na rynku pracy i rynku kapitałowym wymaga jej obniżenia. Sytuacja ta wymaga wyboru jednego spośród różnych, niespójnych ze sobą celów.
Przykładem drugiego układu sprzeczności jest kwestia zwalczania inflacji i bezrobocia. Oba słuszne cele wymagają jednak odmiennej polityki pieniężnej. Ograniczanie inflacji wymaga polityki restrykcyjnej, której ubocznym skutkiem jest zwykle zwiększenie stopy bezrobocia w następstwie recesji wywołanej spadkiem popytu globalnego. Z kolei zmniejszenie bezrobocia wymaga natomiast ekspansywnej polityki pieniężnej, która służy ożywieniu produkcji, inwestycji i zatrudnienia, ale pociąga za sobą niekiedy wzrost cen i nasilenie zjawisk inflacyjnych.
Często w procesie realizacji polityki pieniężnej dochodzi do trudności w osiąganiu celów dla których została ona podjęta. Ma to miejsce mimo uruchomienia odpowiednich instrumentów. Przykładem takiej sytuacji jest regulowanie podaży pieniądza oraz polityki stopy podatkowej.
W praktyce skuteczność polityki pieniężnej zależy w znacznym stopniu od elastyczności struktur ekonomicznych i społecznych w obrębie których jest realizowana. Dotyczy to zarówno struktur w wymiarze wewnętrznym jak i zewnętrznym.
W wymiarze wewnętrznym nieelastyczność – inaczej sztywność – struktur spowodowana może zostać: współzależnościami między układem cen i dochodów; zadłużeniem przedsiębiorstw i gospodarstw domowych; rozmiarami sektora publicznego oraz sztywnością jego potrzeb finansowych; wysokim poziomem świadczeń socjalnych. Zmniejszenie negatywnych skutków działania tych czynników, winny sprowadzać się przede wszystkim do walki z ograniczeniami konkurencji i mobilności czynników produkcji. Niekiedy wskazuje się także na działania mające ograniczać wydatki publiczne i socjalne.
W wymiarze zewnętrznym nieelastyczność struktur spowodowana jest przede wszystkim ograniczeniami swobody kształtowania polityki pieniężnej, ze względu na reguły funkcjonowania (będące niekiedy dyktatem) międzynarodowych organizacji gospodarczych.