.:: Podaż Na Rynku Czynników Produkcji ::.

Istotną stroną rynku czynników produkcji jest również podaż. Ta strona rynku zajmuje się ilościowym dostępem czynników produkcji po różnych cenach. Ujawnia ona ograniczenia i warunki po jakich właściciele oferują dane czynniki do sprzedaży. Wpływ na taką sytuację mają cechy tych czynników, które najogólniej pozwalają je podzielić na wyczerpywalne (węgiel, ropa, gaz) i odnawialne (budynki, maszyny, drewno). Ponieważ jednak zasoby świadczące usługi jako czynniki produkcji są w całości ograniczonymi, przeto podstawowym problemem rynku czynników produkcji jest ich efektywne wykorzystanie.
Podejście takie oznacza jednocześnie, że podstawowym kryterium rozdziału zasobów jest ich efektywność, czyli zastosowanie wszędzie tam, gdzie przynoszą one największy efekt w postaci dochodu lub zysku. Właściciele czynników produkcji będąc zainteresowani maksymalizacją swego dochodu, tak będą je przemieszczali aby osiągnąć z nich największe korzyści. Informacją zaś kierunkującą przemieszczanie czynników produkcji będą ceny oferowane na rynku przez potencjalnych nabywców. Zjawisko przemieszczania czynników produkcji trwać będzie tak długo, dopóki dochody z każdej jednostki danego czynnika staną się takie same we wszystkich możliwych zastosowaniach.
Wpływ na efektywność rozdziału czynników produkcji ma również zmiana podaży tych czynników. Uwidacznia to wyraźnie krzywa podaży, która zgodnie z teorią podaży ma nachylenie dodatnie. Wskazuje ona, że podaż czynników wzrasta przy wzroście ceny i maleje przy jej spadku. Uwidacznia ona również, że w przypadku wolnych cen czynników produkcji, ceny te i ilości czynników produkcji zmierzają do punktu, w którym żądane ilości są równe dostarczanym i jednocześnie dostarczają jednakowych wynagrodzeń pieniężnych. W praktyce jednak, punkt ten ulega pewnemu przesunięciu, gdyż właściciele biorą pod uwagę nie tylko zmianę ceny i ilości czynników produkcji, ale również i inne elementy, takie jak: ryzyko, wygodę, ocenę otoczenia itp. Oznacza to, że przy wyborze zastosowania danych czynników produkcji trzeba brać pod uwagę nie tylko korzyści pieniężne ale również korzyści niepieniężne, a więc uwzględniać łączną sumę tych korzyści. Przeświadczenie to legło u podstaw hipotezy równych korzyści mówiącej, że właściciele czynników produkcji będą wybierali takie ich zastosowanie (użycie) które przynosi dla nich największą korzyść netto (obejmującą zarówno korzyści pieniężne jak i niepieniężne).

Określenie korzyści netto napotyka jednak na przeszkodę którą są trudności w wycenie niepieniężnych korzyści. Stąd też zakłada się, że różnice niepieniężne między dwoma zastosowaniami czynnika będą stałe lub będą zmieniać się powoli, co pozwala z kolei przewidywać, że zmiany pieniężnych korzyści będą rozszerzały lub zawężały lukę pomiędzy nimi a korzyściami niepieniężnymi i powodowały, że zasoby będą przepływały w odpowiedzi na zmianę. Znaczenie korzyści niepieniężnych jest dość zróżnicowane w odniesieniu do podstawowych grup czynników produkcji. Są one bardziej znaczące dla czynnika pracy niż dla innych czynników.

Istotną role dla podażowej strony rynku czynników produkcji odgrywa mobilność tych czynników, czyli możliwość przenoszenia ich do innych zastosowań. Za bardzo mobilny jest uważany ten czynnik produkcji, który łatwo przemieszcza się między różnymi zastosowaniami w odpowiedzi ma małe zmiany bodźców. W tej sytuacji podaż czynnika produkcji będzie bardzo elastyczna, gdyż mała zmiana bodźca (ceny) powoduje duży jego przepływ. Niemobilnym jest natomiast ten czynnik produkcji, który trudno przemieszcza się między różnymi zastosowaniami nawet w odpowiedzi na dużą zmianę bodźca. W tej sytuacji podaż czynnika produkcji będzie nieelastyczna i nawet duża zmiana bodźca spowoduje mały jego przepływ.
Patrząc na podstawowe grupy czynników produkcji z punktu widzenia kryterium mobilności i niemobilności zauważyć trzeba znaczne ich zróżnicowanie pod tym względem. Praca jest fizycznie mobilna, chociaż kwalifikacyjnie zdecydowanie mniej, bowiem wymaga więcej czasu na odpowiednią reakcję. Jeśli chodzi o ziemię to mobilna jest ekonomicznie, a niemobilna fizycznie. Natomiast jeśli chodzi o kapitał to część jego jest mobilna, a część zdecydowanie niemobilna.
W związku z tym uznać można, że rynek czynników produkcji w sumie – pomijając rynek pracy – nie jest tak skomplikowany. Celem konsumenta jest otrzymanie możliwie największego dochodu z posiadanych zasobów. Oznacza to, że właściciel zasobów jest skłonny zaakceptować każdy, dodatni dochód netto z wynajęcia swoich zasobów, gdyż w przeciwnym wypadku zasób byłby niewykorzystany. Wówczas / w krótkim okresie czasu/ podaż zasobów kapitałowych i naturalnych jest doskonale sztywna i przyjmuje postać linii pionowej. Sztywność podaży oznacza, ze cena czynników kapitałowych i naturalnych zależy wyłącznie od kształtowania się na nie popytu rynkowego.

.:: Prawo Podaży i Popytu ::.

Rozpoznanie obu stron mechanizmu rynkowego – każdego z osobna – pozwala w kolejnym kroku rozpoznawania zależności rynek – popyt, podaż i cena rozpatrzyć je łącznie, przez pryzmat prawa podaży i popytu.
Prawo podaży i popytu to prawo ujmujące zależności między popytem, podażą a ceną w warunkach gospodarki rynkowej. Wyraża ono funkcjonalne związki pomiędzy popytem, podażą a ceną na dany towar (dobro, usługę). Charakterystyczną cechą tych związków jest to, że każda zmiana jednej z tych trzech wielkości wywołuje zmiany w pozostałych.
Istotą prawa podaży i popytu jest oscylowanie ceny równowagi w długich okresach wokół ceny produkcji.
Prawu temu nadaje się różne znaczenie w zależności od tego, czy przedmiotem badania jest stosunek między popytem, podażą a ceną przy danych funkcjach popytu i podaży, czy też zakłada się ich zmienność. Oba te przypadki uzewnętrzniają typową sytuację działania prawa popytu i podaży – co znajduje odzwierciedlenie w istocie i kształtowaniu się równowagi rynkowej.

 

Typowe działanie prawa podaży i popytu – cena równowagi rynkowej
W typowych warunkach funkcjonowania prawa podaży i popytu, podaż odzwierciedlana jest rosnącą, a popyt malejącą funkcją ceny. Gdy przedmiotem badania jest stosunek pomiędzy popytem, podażą a ceną przy danych funkcjach popytu i podaży, graficznym wyrazem funkcjonowania prawa podaży i popytu są krzywe przecinające się. Punkt przecięcia się tych krzywych, odpowiadający cenie przy której popyt i podaż są sobie równe, wyznacza cenę równowagi rynkowej. Jest to jedyna cena, przy której wielkość popytu równa się wielkości podaży. Przy tej cenie na rynku nie pojawiają się ani nadwyżki, ani niedobory i wszystkie transakcje mogą być zrealizowane. Przy cenie równowagi wszyscy są usatysfakcjonowani. Każdy kto chce może dokonać transakcji.
W praktyce stanem naturalnym jest stan nierównowagi, w postaci nadwyżki lub niedoboru. Jeśli oferta sprzedaży jest za duża w stosunku do zgłaszającego zapotrzebowanie, cena spada. Przy cenie wyższej od ceny równowagi popyt byłby mniejszy od podaży. Tworzy to sytuację korzystną dla nabywcy, bowiem konkurencja pomiędzy sprzedającymi powinna doprowadzić do spadku ceny, co z kolei powinno implikować wzrost popytu i spadek podaży.
W sytuacji gdy kupujący chcą nabyć więcej niż oferują sprzedawcy, cena rośnie. Jest to sytuacja korzystna dla producenta (sprzedawcy), bowiem popyt jest większy od podaży. Z czasem jednak konkurencja między kupującymi doprowadzi do wzrostu ceny, który z kolei spowoduje spadek popytu i wzrost podaży.
Procesy dostosowawcze popytu do podaży trwają ustawicznie i ich rezultatem jest ustalenie się ceny równowagi rynkowej – to jest ceny równoważącej popyt z podażą.

 

Nietypowy sposób działania prawa podaży i popytu
Prawo podaży i popytu działa nie zawsze w sposób typowy, to znaczy nie zawsze powoduje zbliżenie ceny rynkowej do ceny produkcji. Ma to miejsce w kilku sytuacjach.
Pierwsza sytuacja związana jest z warunkami konkurencji monopolistycznej. Tworzą one bowiem sytuację w której funkcja podaży nie występuje niezależnie od funkcji popytu. Monopolista wykorzystując ograniczoną elastyczność popytu realizuje cenę wyższą od ceny produkcji.
Druga z sytuacji związana jest z produkcją drobnotowarową – zwłaszcza rolniczą. Wyraża się ona tym, że malejące ceny na dany towar zamiast likwidować jego nadwyżki, zwiększają jeszcze rozpiętość miedzy jego podażą a popytem. Wyrazem graficznym tej zależności jest niekiedy odwrócenie się kierunku krzywych podaży i popytu.
Trzecią sytuację tworzy opóźnienie reakcji podaży na zmiany popytu. Wówczas to cena towaru ulega okresowym wahaniom, które w pewnych sytuacjach mogą stopniowo wzrastać, a mechanizm prawa podaży i popytu nie doprowadza w tym przypadku rynku do równowagi.
Kolejna czwarta sytuacja ściśle związana jest z zjawiskami kumulacji w warunkach inflacji (i deflacji). Wyrażają się one tym, że rosnące ceny wywołują wzmożony popyt przy równoczesnym zmniejszeniu podaży towarów – w oczekiwaniu dalszej zwyżki cen, co z kolei zwiększa przewagę popytu nad podażą i doprowadza do dalszego kumulacyjnego wzrostu cen.

Mikroekonomia jako metoda badania gospodarki koncentruje swoją uwagę przede wszystkim na: na rozpoznaniu rynku i jego działania w mikroskali; ujawnieniu rynkowych mechanizmów popytu i podaży kształtujących decyzje podstawowych podmiotów gospodarczych, oraz zbadaniu funkcjonowania rynku i zachowań jego uczestników z punktu widzenia prawa podaży i popytu. Rynek przy tym jest traktowany jako całokształt transakcji kupna i sprzedaży oraz warunków, w jakich one przebiegają. O jego funkcjonowaniu stanowią dwa mechanizmy: popyt i podaż za pośrednictwem ceny. Popyt jako kategorię ekonomiczną, dostrzegać trzeba jako skłonności nabywców – w wyrazie chęci jak i możliwości – do kupowania określonej ilości towarów (dóbr i usług) przy różnym poziomie ceny w danym okresie. Winien on być rozpatrywany przez pryzmat: wielkości popytu, funkcji popytu, tabeli popytu oraz krzywej popytu. Z kolei podaż jako kategoria ekonomiczna oznacza zestawienie towarów, jakie producenci są gotowi sprzedać w określonych warunkach, przy danej cenie i w określonym czasie. Najpełniej charakteryzuje się ją odwołując się do jej wielkości oraz do krzywej podaży. Rozpoznanie obu stron mechanizmu rynkowego pozwala rozpoznać zależności rynek – popyt, podaż i cena przez pryzmat prawa podaży i popytu, którego istotą jest twierdzenie, że cena równowagi w długich okresach funkcjonuje wokół ceny produkcji.

.:: Podaż w Wymiarze Mikroekonomicznym ::.

Drugą stroną rynku jest podaż. Rozumie się pod tym pojęciem zestawienie towary, jakie producenci są gotowi sprzedać w określonych warunkach, przy danej cenie i w określonym czasie. Mamy przy tym na myśli nie pewną określoną ilość towarów, lecz zbiór (serie) alternatywnych ilości oferowanych towarów przy różnych, możliwych poziomach ceny. Oznacza to, że podażowa strona rynku w wymiarze mikroekonomicznym związana jest ściśle ze sposobem podejmowania decyzji przez producentów o tym, co chcą oni produkować i wymieniać oraz w jakich ilościach i po jakich cenach. Reprezentuje ona podaż od strony producenta lub sprzedawcy. Nie oznacza to jednocześnie akceptacji takich zamiarów ze strony konsumentów. Podaż można scharakteryzować odwołując się do jej wielkości oraz do krzywej podaży.

 

Wielkość podaży
Wielkość podaży jest to ilość dobra (lub usługi), jaką producenci zamierzają sprzedać po danej cenie i w danym okresie.
Jest ona zależna od wielu czynników, które można odpowiednio pogrupować . Do najważniejszych zaliczyć trzeba:

 

a) cenę danego dobra

b) ceny czynników wytwórczych

c) dostępność do czynników wytwórczych

d) technologię

e) cenę innych dóbr

f) liczę producentów na danym rynku oraz

g) inne czynniki.

ad. a) Wpływ na podaż danego dobra ma jego cena, to jest ilość pieniędzy, jaką producent otrzymuje ze sprzedaży każdej jednostki tego dobra. Im wyższa jest cena tym jest ona większym bodźcem do większej produkcji. Im zaś cena danego dobra jest niższa, tym większe stanowi ona ograniczenie w ilościowym dostępie do tego dobra przez konsumenta.

ad. b) Znaczący jest również wpływ na podaż mają ceny czynników wytwórczych. Wynika to z faktu, że wysokość kosztów poniesionych na czynniki wytwórcze wpływa na wielkość produkcji. Przy wzroście kosztów opłacalność produkcji zmniejsza się i jej rozmiary ulegają ograniczeniu. Przy spadku kosztów produkcji mamy zaś do czynienia z wzrostem opłacalności produkcji i zwiększeniem rozmiarów produkcji.

ad c). Na podaż ma również wpływ dostępność właściwych czynników wytwórczych w odpowiednim czasie.

ad d). Coraz większy wpływ na podaż towarów ma technologia – rozumiana jako sposób zorganizowania procesu produkcyjnego i wykorzystania czynników wytwórczych. Im stoi ona na wyższym poziomie, tym w większym stopniu umożliwia ona zmniejszenie kosztów produkcji. W konsekwencji przyczynia się ona do dostarczenia na rynek każdej ilości produkt po niższej cenie, prowadzać przez to jednocześnie do wzrostu konkurencyjności na tym rynku.

ad e). Na podaż danego towaru wpływ mają także ceny innych towarów. Jeśli ceny innych towarów wzrastają, to mniej opłacalna staje się produkcja danego dobra, co w konsekwencji prowadzi do jego ograniczenia. Oznacza to, że cena danego dobra relatywnie spadła w stosunku do, ceny dóbr które zdrożały.

ad f). Podaż towarów na danym rynku zależna jest również od liczby producentów na danym rynku. Wraz ze wzrostem producentów zwiększa się produkcja, a w ślad za nią i podaż.

ad g). Na wielkość podaży ma również wpływ wiele innych czynników. Zaliczyć do nich trzeba np. warunki pogodowe.

 

Zestawienie wielkości podaży i różnych odpowiadających im cen dla danego okresu pozwala wykreślić krzywą podaży. Pokazuje ona ilość dobra lub usługi, czyli produktów, jakie producenci chcą dostarczyć na rynek (wielkość podaży) przy każdym poziomie ceny w danym okresie. Jeśli przyjmiemy założenie, że wszystkie czynniki wpływające na podaż danego dobra poza jego ceną nie zmieniają się, to wielkość podaży danego dobra zmienia się zawsze wtedy, gdy zmienia się wyłącznie cena tego dobra .Zmiana wielkości podaży na wykresie krzywej podaży ilustrowana jest ruchem punktu wzdłuż tej krzywej. Jeśli cena dobra rośnie, to wielkość podaży również rośnie, czemu towarzyszy ruch punktu ” na prawo i w górę ” wzdłuż krzywej podaży. Jeśli natomiast cena dobra spada, to wielkość podaży również spada, czemu towarzyszy, czemu towarzyszy ” ześlizgiwanie się punktu na lewo i w dół ” wzdłuż krzywej podaży. Ze zmianą podaży mamy również do czynienia w sytuacji zmiany któregoś z pozostałych czynników determinujących podaż. Wzrost podaży danego dobra rośnie przy każdej cenie w sytuacji zmniejszenia kosztów produkcji, ulepszenia technologii lub zmiany jakiegokolwiek innego czynnika zachęcającego do wzrostu produkcji. graficznie wzrost podaży przedstawiany jest jako przesunięcie krzywej podaży na wykresie na prawo. Ruch ten pokazuje, że w nowych warunkach panujących obecnie na rynku, przy każdym poziomie cen oferta producentów danego dobra zwiększa się. Z kolei spadek podaży dobra przy każdej cenie ma miejsce w sytuacji wzrostu kosztów produkcji, pogarszania warunków produkcji lub zmiany innych czynników mających negatywny wpływ na ofertę producentów. Spadek podaży danego towaru przedstawiany jest graficznie jako przesunięcie krzywej podaży na wykresie na lewo. Podaż przedstawia zamiary producentów dotyczące wielkości produkcji, jaką chcieliby zaoferować na rynek. Jako taka nie pokazuje ona liczby zrealizowanych transakcji. O tym ile transakcji zostanie przeprowadzonych decydują obydwie strony rynku łącznie.

Prawo podaży
Prawo podaży głosi, że wyższej cenie dobra odpowiada większa ilość dostarczanego dobra.
Zależność ta jest wynikiem tego, że przy wyższych cenach zwiększają się przychody producenta, co przy niezmienionych warunkach produkcji podnosi jego zyski.

 

.:: Podaż Zagregowana ::.

Zagregowana – czyli globalna – podaż (AS – z ang. aggregate supply) pokazuje zależność całkowitą między ilością produktów (czyli wielkością realnego PNB) jaką wszyscy producenci w gospodarce chcą zaoferować na sprzedaż, a poziomem cen mierzonym deflatorem PNB w danym okresie. Na jej kształt wpływa szereg czynników oddziaływujących na produkcję w gospodarce. Są nimi: poziom cen, możliwości produkcyjne gospodarki, postęp naukowo-techniczny, siła roboczą, dostępność do czynników produkcji i koszty ich pozyskania oraz regulacje rządowe.
Pierwszy z czynników kształtowania zagregowanej podaży – to jest poziom cen wpływa na jej zmiany oddziaływając na producentów w całej gospodarce. Gdy poziom cen rośnie, rośnie ilość dóbr i usług oferowanych na sprzedaż, a w ślad za tym przedsiębiorstwa osiągają większe zyski.
Z kolei wpływ możliwości produkcyjnych gospodarki narodowej na zagregowaną podaż wyraża się wpływem poprzez rozszerzenie technicznych możliwości produkcji dóbr i usług. Te zaś tworzone są dzięki inwestycjom, które decydują o zastępowaniu starego i zużytego aparatu wytwórczego nowym. Jeśli przedsiębiorstwa nie będą odtwarzać swego aparatu wytwórczego, to będą zmuszeni do ograniczania produkcji. Jeśli zaś będą chcieli rozszerzać produkcję to muszą podejmować nowe inwestycje – które nie tylko odtworzą zużyty aparat wytwórczy, ale również pozwolą na jego poszerzenie. Pozwoli to bowiem dopiero kreować dalszy wzrost gospodarczy.
Z możliwościami produkcyjnymi gospodarki ściśle związany jest kolejny czynnik – postęp naukowo-techniczny. Dzięki niemu przedsiębiorstwa mogą bowiem nie tylko podnosić jakość swoich produktów, ale również zwiększać ich produkcję. Osiągniecie postępu naukowo-technicznego wiąże się jednak z koniecznością poniesienia nakładów na badania naukowe.
Znaczący wpływ na kształtowanie zagregowanej podaży ma również siła robocza. Przejawia się to jej wpływem w dłuższym okresie na wielkość produkcji. ranga tego czynnika zależna jest w dużej mierze od symbiozy z możliwościami produkcyjnymi gospodarki narodowej oraz postępem naukowo-technicznym, co wyraża się w zwiększeniu wydajności pracy. Efektywność wpływu tego czynnika zależy także od poziomu edukacji ludzi.
Ważnym czynnikiem wpływu na zagregowaną podaż ma również dostępność do czynników produkcji i koszty ich pozyskania. Ma to miejsce zwłaszcza w odniesieniu do tych czynników – a zwłaszcza surowców, które są coraz trudniej dostępne i coraz droższe. Wpływają one bowiem w sposób znaczący na funkcjonowanie całej gospodarki, a zwłaszcza na jej możliwości produkcyjne. Jeśli dostępność – na przykład do czynników surowcowych ulega ograniczeniu ze względy na ich fizyczne pozyskanie lub wzrost ceny, to prowadzi to do ograniczenia zagregowanej podaży.
Na zagregowaną podaż wpływ mają również regulacje podejmowane przez państwo (rząd). Sprowadzają się one do tworzenia – w oparciu o przepisy prawne – ram funkcjonowania gospodarki, które byłyby zgodne nie tylko z bieżącym interesem społecznym ale również z interesem w przyszłości. Przykładem takiego podejścia jest kwestia pogodzenia wymagań ochrony środowiska z możliwościami produkcyjnymi gospodarki.
Każdy z tych czynników przyczynia się w różnym stopniu do kształtowania zagregowanej podaży. Jej wielkość zależna jest od wypadkowej wektorów siły i kierunków działania każdego z tych czynników. W sumie zmiany mogą sprowadzać się do wzrosty lub ograniczenia zagregowanej podaży. Wzrost zagregowanej podaży może nastąpić na przykład przy: obniżeniu kosztów produkcji, zwiększeniu dostępności do czynników produkcji lub obniżeniu cen energii. Oznacza to, że wzrost zagregowanej podaży powodowany jest przez te wszystkie czynniki, które zwiększają możliwości produkcyjne gospodarki lub prowadza do obniżki kosztów produkcyjnych. Do zmniejszenia zagregowanej podaży przyczynić może się zaś: wzrost cen podstawowych nośników energetycznych, spadek produkcyjności pracy lub ograniczenia w wydobyciu surowców.
Zobrazowaniem zagregowanej podaży jest jego krzywa – to jest graficzne pokazanie zależności między wielkością realnego produkt brutto oferowana na sprzedaż przez wszystkie przedsiębiorstwa a poziomem cen mierzonym deflatorem produktu narodowego brutto (Rysunek 6.2.). Gdy poziom cen będzie się zmieniać, to również będzie się zmieniać zagregowana podaż. Krzywa zagregowanej podaży zaś będzie przyjmować różne kształty w zależności od stanu gospodarki narodowej. Jeśli gospodarka narodowa będzie w depresji (lub recesji) – czyli, że jej możliwości produkcyjne będą wykorzystane w małym stopniu, co prowadzić będzie do bezrobocia i spadku poziomu życia ludzi – to krzywa zagregowanej podaży przyjmie kształt prostej poziomej. Oznaczać będzie to, że można zwiększyć produkcję bez podnoszenia poziomu cen, jeśli tylko wystąpi popyt na produkty przedsiębiorstw zwiększających swoją produkcję. Jeśli zaś gospodarka osiągnie stan pełnego zatrudnienia – czyli zaistnieje sytuacja możliwości zatrudnienia wszystkich czynników wytwórczych – to krzywa zagregowanej podaży przyjmie postać prostej pionowej. Oznaczać to będzie, że w tej gospodarce osiągnięto już możliwą wielkość produkcji, a wszelkie próby jej zwiększenia prowadzić będą jedynie do inflacji. Większa produkcję można będzie dopiero osiągnąć w dłuższym okresie po dokonaniu inwestycji zwiększających możliwości produkcyjne gospodarki. Jeśli gospodarka będzie funkcjonować z pewnym poziomem bezrobocia (co jest sytuacja typową) – czyli, że dysponuje ona pewnymi bezczynnymi czynnikami wytwórczymi, których właściciele chcieliby znaleźć dla nich zatrudnienie – to wówczas krzywa zagregowanej podaży przyjmuje nachylenie dodatnie. Pokazuje ona, że możliwe jest zwiększenie produkcji, ale przy jednoczesnym wzroście poziomu cen.
Zmiany zaś zagregowanej podaży zobrazowane poprzez jej krzywa przebiegają w ten sposób, że w przypadku jej zwiększenia ulega ona przesunięciu na prawo, zaś przy jej zmniejszeniu ulega ona przesunięciu na lewo.

  • Page 1 of 2
  • 1
  • 2
  • >