.:: Państwo Podmiot Społeczny ::.

Państwo, jak każdy podmiot gospodarczy dokonuje wyboru przed podjęciem decyzji. Jest więc ona z jednej strony wyrazem preferencji indywidualnych jednostek składających się na dane społeczeństwo, z drugiej strony zaś sposobu w jaki się dokonuje tych preferencji. Logicznym jej dopełnieniem jest sytuacja, zarezerwowania sobie przez państwo pewnego obszaru decyzyjnego nie objętego koniecznością liczenia się z opinią społeczeństwa – przynajmniej w pewnym przedziale czasu. Oznacza to jednocześnie, że w takim przypadku preferencje indywidualne, które są sprzeczne z wolą państwa automatycznie tracą rację bytu.
Problematyka ta w teorii ekonomii lokowana jest w obszarze decyzji społecznych. Jedną z dróg jej rozwiązania są próby wykorzystania do tego celu mechanizmu przejścia od preferencji indywidualnych do preferencji zbiorowych. Ta koncepcja natrafiła jednak na dwa poważne ograniczenia. Pierwszym jest konieczność dysponowania przez jednostki odpowiednią metodą sprowadzania użyteczności i niekorzyści towarzyszących różnym sytuacjom do porównywalności. Drugim ograniczeniem zaś jest to, aby funkcje użyteczności różnych jednostek były jednakowe lub różnica między preferowanymi celami pozwalała na ich kwantyfikację. W praktyce jednoczesne spełnienie tych warunków okazuje się niemożliwe, co oznacza jednocześnie, że agregacja preferencji indywidualnych w celu ustalenia użyteczności społecznej jest niemożliwa.
Zagadnienie to starali się rozwiązać V.Pareto i K.Arrow, każdy jednak z innego punktu widzenia. V.Pareto (), dążąc do uniknięcia wskazanych sprzeczności, sugerował aby państwo odstąpiło od prób zmiany strat jednych na zyski innych i oparło decyzję społecznie optymalną na zasadzie poprawy sytuacji choć jednej jednostki przy niepogarszaniu pozostałych. Tezę tą zakwestionował K.Arrow wykazując, że w społeczeństwie nie występuje jednomyślność. Sformułował on teoremat wątpliwości co do możliwości racjonalnego wyboru społecznego. Jego istotą jest nierozwiązywalność sytuacji w której trzy jednostki mają do wyboru rozwiązanie A, B i C. Jeśli bowiem większość obywateli woli rozwiązanie A niż rozwiązanie B, a B bardziej niż C, to wcale nie musi to oznaczać, że jednostki te mając do wyboru pomiędzy A i C wypowiedzą się za A. K.Arrow uważa, że żaden system głosowania nie pozwala przejść w sposób zadawalający od preferencji indywidualnych do społecznych.
Mimo to zainteresowanie przejściem od preferencji indywidualnych do preferencji społecznych budzi ciągle zainteresowanie ekonomistów. Współcześnie odzwierciedlają to dociekania w obszarze wielu nurtów teorii wyboru społecznego (public choice), zwłaszcza w teoriach; rynku politycznego, biurokracji i asymetrii.

 

Odpaństwowienie gospodarki i życia społecznego
Procesy powrotu gospodarki planowej do gospodarki rynkowej odbywają się nie w formie jednorazowego aktu, lecz jako skomplikowane procesy transformacyjne odtwarzające instytucje, więzi społeczne i metody regulacyjne niezbędne do sprawnego funkcjonowania gospodarki. Stanowią je procesy: przekształceń własnościowych; dereglamentacji oraz deetatyzacji.

.:: Cele i Instrumenty ::.

Pochodnymi wskazanych celów polityki gospodarczo-obronnej państwa są wynikające z nich zadania.
Z celów ustrojowo-systemowych i politycznych wynikają zadania mające zapewnić respektowanie podstawowych wartości dla każdego narodu. Stanowi je zbiór działań na rzecz: zapewnienia interesu narodowo-państwowego, utrzymania suwerenności narodowej, zapewnienia bezpieczeństwa państwa i jego obrony przed zewnętrznymi zagrożeniami.
Z celów ekonomicznych wynikają zadania pomnażania bogactwa kraju poprzez optymalne wykorzystanie zasobów narodowych powiększania materialnych podstaw dobrobytu społeczeństwa drogą wzrostu dochodu narodowego i racjonalizacji jego podziału, które z kolei rodzą zadania niższego rzędu; oraz powiększania materialnych podstaw bezpieczeństwa państwa poprzez realizację wzrostu i rozwoju gospodarczego oraz podejmowanie wyborów pomiędzy potrzebami przyspieszenia i umocnienia wzrostu i rozwoju gospodarczego a potrzebami konsumpcji i dobrobytu. Zadania te mają charakter zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych. Do wewnętrznych zaliczyć trzeba takie jak: podtrzymywanie koniunktury i eliminowanie różnych dla niej zagrożeń; restrukturyzację gospodarki narodowej; utrzymywanie wysokiego i stabilnego poziomu zatrudnienia; zwalczanie inflacji i dążenie do osiągnięcia względnie stałego poziomu cen; sprzyjanie kształtowaniu rosnącego poziomu życia, oraz zmniejszaniu nierówności podziału dochodów i bogactwa społeczeństwie, wzrost przedsiębiorczości, inicjatywności i innowacyjności wszystkich podmiotów funkcjonujących w gospodarce narodowej. Do zewnętrznych natomiast: umacniania konkurencyjności gospodarki narodowej wobec otoczenia zewnętrznego i zwiększenia udziału w międzynarodowym podziale pracy poprzez osiąganie satysfakcjonującego stanu bilansu płatniczego oraz rozwiązywanie problemów zadłużenia zagranicznego.
Z celów obronnych wynikają zadania wiążące się z rozbudową potencjału gospodarczo-obronnego państwa. Sprowadzają się one do kształtowania odpowiedniej struktury gospodarki obronnej oraz jej elastyczności. Winno to umożliwić szybką zmianę profilu jej działalności (z cywilnej na zbrojeniową i odwrotnie) a także odpowiedniego jej rozmieszczenia w celu zmniejszenia jej wrażliwości na ataki przeciwnika. Efektem realizacji tych zadań jest rozwój przemysłu obronnego – w tym przede wszystkim zbrojeniowego.
Z celów społecznych wynikają natomiast zadania współtworzenia dobrobytu społecznego jako jednego z elementów bezpieczeństwa społecznego, a w konsekwencji także bezpieczeństwa państwa.
Z kolei z celów ekologicznych wynikają zadania przeciwdziałania zagrożeniom środowiska godzących w zdrowie i warunki życia ludzi oraz podważających gospodarcze podstawy funkcjonowania państwa. Opierają się one na wprowadzeniu różnego rodzaju ograniczeń i uwarunkowań w prowadzeniu działań o charakterze gospodarczym.

 

Instrumenty Polityki Gospodarczej
W skład struktury statycznej polityki gospodarczej obok celów i zadań wchodzą także instrumenty jej kształtowania i realizacji. Stanowią je metody i narzędzia, które rząd wykorzystuje do osiągania swoich celów ekonomicznych.
Najogólniej określając, kształtowanie polityki gospodarczej w warunkach gospodarki rynkowej zasadza się na zróżnicowanych metodach oddziaływania, które można określić jako bezpośrednie (inaczej nakazowe albo administracyjne) i pośrednie (zwane także parametrycznymi, albo ekonomicznymi). Dominującymi w gospodarce rynkowej są metody pośredniego oddziaływania. W okresie zmian ustrojowych, z jakimi mamy do czynienia w Polsce a także w innych krajach postsocjalistycznych, sprowadzających się w zasadniczym nurcie do przechodzenia od gospodarki planowej do gospodarki rynkowej, ciągle w znacznym stopniu odwołuje się do metod mieszanych.
Adekwatnym do podziału metod polityki gospodarczej jest także podział narzędzi polityki gospodarczej . Dzielą się one na administracyjne i ekonomiczne; bezpośredniego i pośredniego oddziaływania.
Narzędzia administracyjne to instrumenty bezpośredniego oddziaływania Centrum Gospodarczego na podmioty gospodarcze. Są nimi : nakazy, zakazy, polecenia i zarządzenia. Przybierają one postać wskaźników dyrektywnych, normatywów dyrektywnych oraz limitów. Maja one charakter obligatoryjny, to znaczy wskaźniki i normatywy muszą być wykonane, a limitów z kolei nie wolno przekroczyć. Spełnienie tych nakazów jest zagwarantowane systemem kontroli i sankcji.
Za narzędzia bezpośredniego oddziaływania uznać trzeba także narzędzia prawno-organizacyjne naruszające takie działania jak np. powołanie i likwidację przedsiębiorstw, wydawanie zakazów łączenia i zrzeszania podmiotów gospodarczych, tworzenie i likwidację zrzeszeń monopolistycznych.
Z kolei narzędziami pośredniego oddziaływania są narzędzia ekonomiczne (nazywane także parametrycznymi). Są one parametrami ustalającymi warunki, w których poszczególne jednostki gospodarcze realizują swoje cele gospodarcze. Dobierane są one w taki sposób aby skłoniły jednostki gospodarujące do działań zgodnych z celami stawianymi przez państwo. Jako takie przybierają one postać środków regulacji warunków działania, środków pobudzania ludzi, czy też środków zasilania.