.:: Podaż ::.

Drugą stroną rynku jest podaż. Rozumie się pod tym pojęciem zestawienie towarów, jakie producenci są gotowi sprzedać w określonych warunkach, przy danej cenie i w określonym czasie. Mamy przy tym na myśli nie pewną określoną ilość towarów, lecz zbiór (serie) alternatywnych ilości oferowanych towarów przy różnych, możliwych poziomach ceny. Podaż jako mechanizm rynkowy odnoszony jest do wymiaru mikroekonomicznego i do wymiaru makroekonomicznego.
W wymiarze mikroekonomicznym podażowa strona rynku związana jest ściśle ze sposobem podejmowania decyzji przez producentów o tym, co chcą oni produkować i wymieniać oraz w jakich ilościach i po jakich cenach. Reprezentuje ona podaż od strony producenta lub sprzedawcy. Nie oznacza to jednocześnie akceptacji takich zamiarów ze strony konsumentów.
Podaż można scharakteryzować odwołując się do jej wielkości oraz do krzywej podaży. Wielkość podaży jest to ilość dobra (lub usługi), jaką producenci zamierzają sprzedać po danej cenie i w danym okresie.
Jest ona zależna od wielu czynników, które można odpowiednio pogrupować . Do najważniejszych zaliczyć trzeba:

a) Cenę danego dobra, to jest ilość pieniędzy, jaką producent otrzymuje ze sprzedaży każdej jednostki tego dobra. Im wyższa jest cena, tym jest ona większym bodźcem do większej produkcji. Im zaś cena danego dobra jest niższa, tym większe stanowi ona ograniczenie w ilościowym dostępie do tego dobra przez konsumenta.
b) Ceny czynników wytwórczych, co wynika to z faktu, iż wysokość kosztów poniesionych na czynniki wytwórcze wpływa na wielkość produkcji. Przy wzroście kosztów opłacalność produkcji zmniejsza się i jej rozmiary ulegają ograniczeniu. Przy spadku kosztów produkcji mamy zaś do czynienia z wzrostem opłacalności produkcji i zwiększeniem rozmiarów produkcji.
c) Dostępność do czynników wytwórczych, zwłaszcza zaś właściwych czynników wytwórczych w odpowiednim czasie.
d) Technologię, rozumianą jako sposób zorganizowania procesu produkcyjnego i wykorzystania czynników wytwórczych. Im stoi ona na wyższym poziomie, tym w większym stopniu umożliwia ona zmniejszenie kosztów produkcji. W konsekwencji przyczynia się ona do dostarczenia na rynek każdej ilości produkt po niższej cenie, prowadząc przez to jednocześnie do wzrostu konkurencyjności na tym rynku.
e) Cenę innych dóbr, co wynika z zależności, że jeśli ceny innych towarów wzrastają, to mniej opłacalna staje się produkcja danego dobra, co w konsekwencji prowadzi do jego ograniczenia. Oznacza to, że cena danego dobra relatywnie spadła w stosunku do, ceny dóbr które zdrożały.
f) Liczbę producentów na danym rynku, co uwarunkowane jest tym, że wraz ze wzrostem producentów zwiększa się produkcja, a w ślad za nią i podaż.
g) Inne czynniki, które ujawniają się w konkretnych sytuacjach. Zaliczyć do nich trzeba np. warunki pogodowe.
Zestawienie wielkości podaży i różnych odpowiadających im cen dla danego okresu pozwala wykreślić krzywą podaży. Pokazuje ona ilość dobra lub usługi, czyli produktów, jakie producenci chcą dostarczyć na rynek (wielkość podaży) przy każdym poziomie ceny w danym okresie.

Jeśli przyjmiemy założenie, że wszystkie czynniki wpływające na podaż danego dobra – poza jego ceną – nie zmieniają się, to wielkość podaży danego dobra zmienia się zawsze wtedy, gdy zmienia się wyłącznie cena tego dobra. Zmiana wielkości podaży na wykresie krzywej podaży ilustrowana jest ruchem punktu wzdłuż tej krzywej. Jeśli cena dobra rośnie, to wielkość podaży również rośnie, czemu towarzyszy ruch punktu ” na prawo i w górę ” wzdłuż krzywej podaży. Jeśli natomiast cena dobra spada, to wielkość podaży również spada, czemu towarzyszy, czemu towarzyszy ” ześlizgiwanie się punktu na lewo i w dół ” wzdłuż krzywej podaży.
Ze zmianą podaży mamy również do czynienia w sytuacji zmiany któregoś z pozostałych czynników determinujących podaż.
Wzrost podaży danego dobra rośnie przy każdej cenie w sytuacji zmniejszenia kosztów produkcji, ulepszenia technologii lub zmiany jakiegokolwiek innego czynnika zachęcającego do wzrostu produkcji. graficznie wzrost podaży przedstawiany jest jako przesunięcie krzywej podaży na wykresie na prawo. Ruch ten pokazuje, że w nowych warunkach panujących obecnie na rynku, przy każdym poziomie cen oferta producentów danego dobra zwiększa się.
Z kolei spadek podaży dobra przy każdej cenie ma miejsce w sytuacji wzrostu kosztów produkcji, pogarszania warunków produkcji lub zmiany innych czynników mających negatywny wpływ na ofertę producentów. Spadek podaży danego towaru przedstawiany jest graficznie jako przesunięcie krzywej podaży na wykresie na lewo.
Podaż (i krzywa podaży) przedstawia zamiary producentów dotyczące wielkości produkcji, jaką chcieliby zaoferować na rynek. Jako taka nie pokazuje ona liczby zrealizowanych transakcji. O tym ile transakcji zostanie przeprowadzonych decydują obydwie strony rynku łącznie.

Funkcjonowanie mechanizmu podaży odzwierciedla tzw. prawo podaży. Głosi ono, że wyższej cenie dobra odpowiada większej ilość dostarczanego dobra. Zależność ta jest wynikiem tego, że przy wyższych cenach zwiększają się przychody producenta, co przy niezmienionych warunkach produkcji podnosi jego zyski.
Natomiast w wymiarze makroekonomicznym zagregowana podaż (AS – z ang. aggregate supply) – nazywana także globalną podażą – pokazuje całkowitą zależność między ilością produktów (czyli wielkością realnego produktu narodowego brutto) jaką wszyscy producenci w gospodarce chcą zaoferować na sprzedaż, a poziomem cen mierzonym deflatorem produktu narodowego w danym okresie. Zobrazowaniem zagregowanej podaży jest krzywa zagregowanej podaży.
Kształtowanie się zagregowanej podaży jest uzależnione od wielu czynników. Do najważniejszych zaliczyć trzeba: poziom cen produktów i usług w całej gospodarce; możliwości produkcyjne gospodarki; postęp naukowo-techniczny; siła robocza ; dostępność do czynników produkcji i koszty ich zaangażowania oraz regulacje rządowe.

.:: Popyt ::.

Określenie popytu jako kategorii ekonomicznej, wbrew powszechnemu przekonaniu, jest zabiegiem nastręczającym pewne trudności. Jego rozumienie jest uzależnione od ściśle określonych warunków. Jest ono ściśle związane z zachowaniami się kupujących na rynku. Przejawia się ono jako sposoby, określania dóbr i usług, jakie chcą oni kupić oraz ich ilościami, na które zgłaszają zapotrzebowanie. Stanowi więc on chęć i możność, czyli gotowość nabycia towaru (produktu, usługi). Popyt na dowolny towar łączy się zawsze z ilością, jaką kupujący chcą nabyć, i z ceną, po jakiej produkt ten jest dostępny oraz z czasem w którym ma on miejsce. Jako taki ma on charakter popytu realnego.
Często przez pod pojęciem popytu rozumie się chęć lub pragnienie czy też potrzebę nabycia danego towaru bez możliwości – zazwyczaj finansowych – realizacji tego pragnienia. Ma on wówczas charakter popytu potencjalnego.
Popyt jako mechanizm rynkowy odnoszony jest do wymiaru mikroekonomicznego i do wymiaru makroekonomicznego. Kryje on w sobie jednak pewną wieloznaczność.

W wymiarze mikroekonomicznym rozumieć można przez to pojęcie z jednej strony, gotowość zakupu określonej ilości danego towaru po danej cenie (przy określonym dochodzie) i wówczas mówimy o wielkości popytu z drugiej strony, zestawienie (tablicę) ukazujące jakie ilości towaru bylibyśmy gotowi zakupić po rozmaitych cenach (przy danym dochodzie) i wówczas mówimy o tablicy popytu lub o funkcji popytu z trzeciej strony, wykres krzywej popytu przedstawiający daną tablicę popytu (czyli funkcję popytu).
Ta wieloznaczność rozumienia popytu oznacza konieczność precyzyjnego określenia, czy mamy na myśli wzrost wielkości popytu, czy też wzrost całej funkcji popytu (tablicy).
Przez wielkość popytu należy rozumieć ilość towarów (dóbr lub usług), jaką konsumenci chcą i mogą kupić po danej cenie i w danym okresie. Zależy on od warunków w jakich są przeprowadzane zakupy. Te zaś są zależne od wielu czynników, które można sprowadzić do następujących ich grup:

a) cena danego dobra;
b) cena innych dóbr;
c) dochód;
d) gusty, moda, postęp cywilizacyjny;
e) liczba kupujących;
f) inne czynniki.

Przez funkcję popytu należy rozumieć zależność pomiędzy ceną danego towaru (bez względu na jej poziom) a gotowością jego zakupu przy danych dochodach. Określają ją trzy zasadnicze grupy czynników:

a) potrzeby (o których stanowią: czynniki wrodzone, wiek, wychowanie i wykształcenie, środowisko geograficzne, środowisko społeczne);
b) dochód;
c) ceny.

Popyt, dostrzegany w ujęciu wielkości jak i funkcji, upoważnia do rozumienia go jako skłonności – to jest zarówno jako chęci i możliwości – nabywców do kupowania określonej ilości towarów (dóbr i usług) przy różnym poziomie ceny w danym okresie. Nie oznacza on przy tym jakiejś jednej określonej ilości danego towaru, która byłaby kupowana przez nabywcę, lecz serię alternatywnych możliwych zakupów tego towaru po różnych cenach.
W wymiarze makroekonomicznym popyt na rynku ujawnia się w postaci popytu zagregowanego (AD – z ang. aggregate demand) nazywanego także popytem globalnym – to jest jako zależność między całkowitą ilością dóbr i usług, czyli wielkością realnego produktu narodowego brutto, jaką wszystkie podmioty gospodarcze (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i państwo) chcą nabyć, a poziomem cen mierzonym deflatorem produktu narodowego brutto w określonym czasie. Graficznym zobrazowaniem zagregowanego popytu jest krzywa zagregowanego popytu.
Kształtowanie się zagregowanego popytu zależne jest od szeregu czynników, wśród których wskazać trzeba: wydatki konsumpcyjne – na który wpływ ma przede wszystkim poziom osiągniętego dochodu narodowego; wydatki inwestycyjne – których wielkość od poziomu postępu naukowo-technicznego i wysokości stopy procentowej; wydatki rządowe oraz eksport netto.

.:: Rynek Istota i Funkcjonowanie ::.

Jednym z podstawowych, kluczowych pojęć ekonomicznych jest rynek. Jego definicje, ze względu na pojemność znaczeniową i obszerność tego zjawiska różnią się poziomem ogólności oraz niejednakowym akcentowaniem właściwości rynku. Zależy to w dużej mierze od zainteresowań, bądź potrzeb definiującego. Nie oznacza to, że jakaś definicja rynku jest lepsza lub gorsza, lecz to, że w danej konkretnej sytuacji, akcentuje – w odpowiedzi na zgłaszane potrzeby – wybrane aspekty tej kategorii ekonomicznej.
Najogólniej określając: rynek to całokształt transakcji kupna i sprzedaży oraz warunków, w jakich one przebiegają. Pod pojęciem rynku możemy więc rozumieć mechanizm wykorzystujący zespół współzależności występujących między popytem, podażą i ceną, ale także instytucje w rodzaju domu towarowego, targowiska, banku, czy biura pośredniczącego między sprzedawcami i nabywcami.
W zależności od przyjętych kryteriów całokształtu transakcji kupna i sprzedaży stanowiących o istocie rynku, daje się wyróżnić następujące rodzaje rynku ze względu na przedmiot obrotu : rynek dóbr i usług konsumpcyjnych oraz rynek czynników produkcji ze względu na zasięg przestrzenny (geograficzny): rynek lokalny, rynek regionalny, rynek krajowy, rynek międzynarodowy i rynek światowy (globalny) ze względu na sytuację rynkową: rynek sprzedawcy i rynek nabywcy;
ze względu na strukturę (segmenty): rynek homogeniczny (jednorodny – np. rynek ropy, rynek pszenicy itp.), rynek heterogeniczny (np. rynek pracy na którym występują różne zawody, wymagające odmiennych zdolności i kwalifikacji itd.);
ze względu na stopień wyrównywania się ceny: rynek doskonały i rynek niedoskonały. Ze względu na kontakty między uczestnikami rynku: charakter bezpośredni (personalny), lub też pośredni (partnerzy mogą się nigdy nie widzieć i nie poznać).

Klasyfikacja rynków
Podstawowe mechanizmy rynku – istota i funkcjonowanie
W wyniku skomplikowanych, wielostronnych i wielokierunkowych procesów rynkowych, dochodzi między producentami i nabywcami określonych dóbr i usług do uzgodnienia na nie takich cen, przy których zapotrzebowanie społeczeństwa na te towary i usługi zostaje zrównane z ilością oferowaną na sprzedaż. Oznacza to, że rynek pełni funkcję regulatora procesów gospodarczych. Dokonuje on, poprzez grę popytu i podaży, obiektywnej wyceny poszczególnych towarów. Odbywa się ona za pośrednictwem ceny, która jest informacją o przebiegu procesów gospodarczych i ich efektywności. Ważnym elementem rynku wpływającym na zjawisko uzgodnienia cen jest konkurencja, czyli proces, w czasie którego uczestnicy gry rynkowej dążąc do realizacji własnych interesów, starają się zaoferować korzystniejsze od innych warunki sprzedaży (kupna).

 

.:: Teoria Wiedza Nauka ::.

Z kolei politykę gospodarczą jako działalność traktować trzeba, jako działanie państwa określające cele gospodarcze, a w ślad za tym środki ich realizacji oraz organizujące te środki podmioty w procesie gospodarowania w sytuacji gdy państwo jest ograniczane w tym działaniu przez inne podmioty gospodarcze, wobec których nie ma pełnej dysproporcji oraz gdy działanie to dokonuje się przez wybór alternatywnych celów i ograniczonych środków substytucyjnych.
W rozumieniu istoty polityki gospodarczej jako działalność gospodarczą podkreślić trzeba cechę specyficzną którą jest słowo” polityka” i jego rozumienie sprowadzające się do łączenia przez podmioty działań z działaniami innych podmiotów, często niezgodnymi lub sprzecznymi z jego działaniami. Polityką gospodarczą będzie również działanie wyboru określonej decyzji spośród wielu różnorodnych alternatyw, a więc wszelkie działanie o charakterze gospodarowania w którym ograniczone środki zdatne do różnych użytków dzielone są między różne cele. Polityką gospodarczą jest również każde działanie dotyczące spraw gospodarczych, które nie jest w pełni zdeterminowane lecz zostawia pole wyboru.

 

Dziedziny polityki gospodarczej
W pierwszym rzędzie politykę gospodarczą państwa możemy podzielić na makroekonomiczną i mikroekonomiczną. Pierwsza z nich obejmuje te oddziaływania państwa, które dotyczą całokształtu procesów gospodarczych lub ich zasadniczych części i prowadzone są głownie za pośrednictwem takich mechanizmów regulacji jak pieniądz i budżet państwa. Druga zaś zajmuje się regulacją szczegółowych zagadnień gospodarczych, w – poszczególnych gałęziach gospodarki kraju, rodzajach ich produkcji oraz rynkach poszczególnych towarów.
Ze względu na rodzaj problemów które polityka gospodarcza można wyodrębnić politykę wzrostu i politykę strukturalną. Funkcją pierwszej jest dynamizowanie procesów gospodarczych w skali długookresowej, przeciwdziałanie siłom i zjawiskom, które mogłyby hamować lub osłabiać wzrost. Druga zaś zmierza do przekształcenia układu relacji i proporcji występujących pomiędzy poszczególnymi sektorami, działami i gałęziami gospodarki narodowej a jej całością przez koncentrację uwagi na sektorach wybranych (specjalistycznych). Ma ona przy tym na uwadze nie tylko proporcje działowo-gałęziowe i rodzajowe, lecz także inne proporcje występujące w gospodarstwie narodowym typu społecznego, technologicznego i terytorialnego.
Ze względu na kryterium przedmiotowe, czyli ze względu na dziedziny gospodarki, na które skierowane jest oddziaływanie rządu możemy wyróżnić politykę sektorową, która obejmuje : politykę przemysłową, politykę rolną, politykę handlową, politykę komunikacyjną, infrastrukturalną i inną. Jest ona zwykle skorelowana z podmiotowym podziałem zadań pomiędzy poszczególne organu państwowe. Te poszczególne części polityki gospodarczej państwa wiążą się ściśle z polityką społeczną (oświatową, ochrony zdrowia, mieszkaniową), polityką demograficzną i migracyjną.
Przyjmując zaś za podstawę kryterium instrumentalizacji, czyli rodzajem sposobów, mechanizmów i czynników których używa się w oddziaływaniu na gospodarkę można wyróżnić politykę pieniężną (emisyjną i kredytową) – zwaną też monetarną, politykę cenowo-dochodową i ubezpieczeń społecznych.

 

Umiejscowienie polityki gospodarczej
Politykę gospodarczą państwa, państwa dostrzegać trzeba w wymiarze ogólnej polityki państwa – w tym w wymiarze polityki bezpieczeństwa narodowego. Jako taka realizowana jest ona nie tylko w obszarze gospodarczym, ale również z powiązanymi z nim obszarem politycznym, społecznym, militarnym, ekologicznym i innymi. Stąd też jej obowiązkiem jest tworzenie materialnych podstaw bezpieczeństwa państwa. Podstawą kształtowania rozwiązań w tych obszarach i ich realizacji jest obowiązująca strategia bezpieczeństwa państwa wypracowana w oparciu o aktualny stan społeczno-polityczny, gospodarczy i militarny kraju oraz wewnętrzne i zewnętrzne uwarunkowania jego kształtowania. Oznacza ona jednocześnie, że polem zainteresowań polityki gospodarczej państwa jest cała gospodarka narodowa w tym te jej obszary, które pełnią różne funkcje na rzecz bezpieczeństwa narodowego, suwerenności i nienaruszalności terytorialnej.
Istniejące zależności i związki w obszarze bezpieczeństwa narodowego, wyraźnie wskazują na rolę polityki gospodarczej państwa w procesach kształtowania tego stanu. Ma ona charakter proceduralny, tak na etapie jej kształtowania jak i realizacji. Politykę gospodarczą należy traktować więc zarówno jako wyraz dociekań uogólniających, sprowadzających się do określania celów, środków, metod i narzędzi realizacji przedsięwzięć państwa zmierzających do kształtowania, umacniania i utrzymania bezpieczeństwa państwa, jak również praktycznej realizacji tych celów przy wykorzystaniu w praktyce, w określonych warunkach, konkretnych jej środków, metod i narzędzi.
Wiązanie polityki gospodarczej państwa z uwarunkowaniami rozwojowymi gospodarki narodowej ujawnia jednocześnie problem skuteczności jej skuteczności.
Obszarem zainteresowań bezpośrednim i pośrednim – tak rozumianej polityki gospodarczej państwa jest całość gospodarki narodowej, z koncentracją uwagi na: potencjale ekonomiczno-obronnym państwa (w tym także na tej jej części która tworzy gospodarcze podstawy obronności kraju) oraz uwarunkowaniach (czynnikach, barierach) jego kształtowania; bezpieczeństwie ekonomicznym państwa z punktu widzenia zagrożeń (źródeł, skutków) dla niego oraz wymagań (odporności, żywotności, wrażliwości) do jakich winna zmierzać gospodarka narodowa z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa.
Polityka gospodarcza państwa, będąc więc częścią składową ogólnej polityki państwa, jest uzależniona od wszystkich jej podstaw. Jako taka spełnia ona rolę równowagi pomiędzy wymaganiami zgłaszanymi przez państwo a możliwościami ekonomicznymi państwa. Takiemu podejściu sprzyja fakt, iż na szczeblach centralnych poszczególne polityki kształtowane i realizowane są przez te same organy.