.:: Kategorie Makroekonomiczne ::.

Ogólna formuła definicji makroekonomii, wskazując na trzy główne obszary swoich zainteresowań, to jest na wzrost gospodarczy, bezrobocie i inflację, narzuca jednocześnie konieczność przybliżenia ich istoty jako określonych kategorii, a później także w kontekście polityki makroekonomicznej jako określonych procesów i zjawisk.
Do ogólnych kategorii ekonomicznych przedstawionych wcześniej, trzeba dodać takie jak: wzrost gospodarczy, produkt narodowy, zatrudnienie i bezrobocie, inflacja i międzynarodowe stosunki gospodarcze (w tym eksport). Każda z nich ze względu na swą makroekonomiczną wagę musi stać się przedmiotem odrębnych rozważań. Stąd też w tym miejscu potraktowana zostanie sygnalizacyjnie.
Wzrost gospodarczy to proces powiększania z okresu na okres podstawowych wielkości ekonomicznych, zwłaszcza rozmiarów potencjalnego produktu krajowego, potencjalnego realnego produktu narodowego oraz powiększanie zdolności wytwórczych gospodarki. Oznacza on zmianę strumieni dóbr i usług oraz zasobów gospodarczych, a także poprawę relacji ilościowych produkcji i podziału dóbr i usług.
Zatrudnienie i bezrobocie to dwie ważkie kwestie makroekonomiczne. Zatrudnienie (inaczej praca, robota, zajęcie, wysiłek) praca osób, których stosunek do pracy oparty jest na umowie najmu, mianowaniu lub współużytkowaniu środków produkcji. Bezrobocie zaś to miara liczby osób zarejestrowanych, jako poszukujących pracy i pozostających bez zajęcia – a opisanych stopą bezrobocia (to jest odsetkiem siły roboczej pozostającej bez pracy).
Inflacja to proces wzrostu cen w gospodarce. Charakteryzuje go “stopa inflacji ” traktowaną jako procentowy wzrost przeciętnych cen dóbr i usług w ciągu roku
Międzynarodowe stosunki gospodarcze (nazywane także międzynarodowymi stosunkami ekonomicznymi) to część ogólnych stosunków ekonomicznych nawiązywanych na forum międzynarodowej działalności gospodarczej. Obejmują one: międzynarodowy podział pracy; międzynarodową wymianę gospodarczą (międzynarodowy obrót gospodarczy); międzynarodową wymianę towarów; międzynarodową wymianę usług; międzynarodowe obroty (transfery) kapitałowe; międzynarodowe przepływy technologii; międzynarodowe przepływy ludności (siły roboczej) oraz międzynarodowe stosunki finansowe.

.:: Teoria Makroekonomii ::.

Szeroki zakres problematyki makroekonomicznej, wymaga podjęcia w pierwszych kroku jej rozpoznania zagadnień wprowadzających, takich jak: istota makroekonomii z punktu widzenia teorii i zarys jej podstawowych problemów praktyka makroekonomiczna oraz polityka makroekonomiczna a także współczesne poglądów na makroekonomię.

Ekonomia zajmując się problemem rozwiązywania kwestii niemożności zaspokajania wszystkich potrzeb (chęci) materialnych przy pomocy dostępnych lecz ograniczonych zasobów, dąży do stworzenia podstaw wyborów co do najlepszej alokacji zasobów – z powodu ich rzadkości – w skali dotyczącej zarówno poszczególnych ludzi, jak i społeczności lokalnych oraz całego kraju. Z tych też powodów, wobec złożoności rzeczywistości gospodarczej świata, nie jest możliwe pełne i jednoznaczne jego badanie. Konieczne jest bowiem poczynienie pewnych czynności upraszczających obszar przedmiotu badań. Ich wynikiem jest bardzo ogólny podział ekonomii jako dyscypliny wiedzy na dwie zasadnicze części; na makroekonomię i mikroekonomię.
Każda z nich, mimo coraz większej zbieżności problemów badawczych, a przez to zacierania się różnic między nimi, dotycząc jednak różnej skali problemów odwołuje się do innej aparatury pojęciowej. Dlatego też zrozumienie tej problematyki wymaga nie tylko przybliżenia istoty makroekonomii ale również wskazania podstawowych kategorii którymi się ona posiłkuje.

 

Istota makroekonomii
Dociekając istoty makroekonomii, kwestią pierwszoplanową jest wskazanie kryteriów i cech rozróżniających ją od mikroekonomii. Cech różnicujących te dwa rodzaje ekonomii jest wiele, zdecydowanie więcej niż sugerowały by to greckie przedrostki makro- i mikro. Stanowią je bowiem:
różnice skali zainteresowań, to jest różnice pomiędzy problemami ekonomicznymi w dużej skali a problemami ekonomii w skali małej;
różny cel analizy, oraz
różne podejścia badawcze w analizie operacyjnej, charakteryzujące się skrajnością skali szczegółowości dociekań oraz uwzględnienia skali związków badanych obiektów i procesów.
Te wyszczególnione cechy różnicujące makro- i mikroekonomię pozwalają przybliżyć istotę makroekonomii.
Po pierwsze – makroekonomię trzeba traktować jako świadomie uproszczony model, dzięki któremu możemy wyodrębnić kluczowe elementy problemu i myśleć o nich w uporządkowany sposób.
Po drugie – makroekonomia nie jest sumą wycinkowych analiz mikroekonomicznych dotyczących każdego poszczególnego rynku, bowiem sformułowany w ten sposób model byłby tak nieporęczny i skomplikowany, że trudno byłoby uchwycić wszystkie zjawiska ekonomiczne w ruchu.
Po trzecie – makroekonomia zajmuje się głównie powiązaniami między różnymi częściami gospodarki, opierając się przy czynionych analizach operacyjnych, uproszczeniami poszczególnych elementów konstrukcyjnych – tak, aby móc wyjaśnić jak pasują one do siebie i w jaki sposób wzajemnie na siebie wpływają.
Po czwarte – makroekonomia bada szerokie agregaty gospodarcze, bowiem zajmuje się badaniem sposobu działania gospodarki jako całości.
Reasumując trzeba stwierdzić, że makroekonomia jest badaniem gospodarki narodowej jako całości lub też badaniem jej znaczących części. Odnosi się ona do ogólnego obrazu gospodarki narodowej, a nie do szczegółów działalności gospodarczej danego kraju. Jest więc ona nauką o gospodarce jako całości, zajmującą się nie jej szczegółami lecz ogólnym obrazem. Jako taka :
obserwuje całość zakupu dóbr i usług dokonywanych przez konsumentów ocenia ilość pieniędzy na wydanych przez wszystkich producentów na budowę nowych zakładów i ich wyposażenia śledzi ogólny poziom cen lub średnią wszystkich cen, oraz
bada dochody wszystkich zatrudnionych i globalną liczbę wszystkich zatrudnionych w gospodarce.
Te obszary zainteresowań makroekonomii wskazują, iż odnosi się ona do badania trzech podstawowych zagadnień: wzrostu gospodarczego (krajowej produkcji), bezrobocia oraz inflacji, poprzez udzielanie odpowiedzi na następujące pytania: co określa poziom krajowej produkcji i dochodu narodowego co określa ogólny poziom cen stopę inflacji jakie skutki wywiera polityka monetarna i budżetowa rządu na ogólny poziom cen, dochodu, produkcji, zatrudnienia i bezrobocia oraz co może zrobić rząd (jeśli w ogóle coś może) dla zwalczania inflacji, bezrobocia i recesji. Kwestie ukryte pod tymi pytaniami, stanowią nie tylko przedmiot akademickich zainteresowań, ale i również przedmiot zainteresowań polityki gospodarczej, bowiem muszą one rozstrzygać czy wypracowane teorie mogą znaleźć zastosowanie do rozwiązywania problemów rzeczywistego świata.

.:: Funkcjonowanie Gospodarki Narodowej ::.

Funkcjonowanie gospodarki narodowej w warunkach gospodarki rynkowej zależne jest zarówno od jej elementów strukturalnych jak i od działalności gospodarczej społeczeństwa – które to w istocie pozwalają postrzegać gospodarkę narodową, jako system gospodarczy, w którym można wyróżnić podsystem realny (sferę realną) i podsystem regulacji (sferę regulacji).
Sferę realną stanowi materialna baza produkcji gospodarki narodowej wraz z zasobami naturalnymi i wytworzonymi dobrami produkcyjnymi i konsumpcyjnymi oraz ludność i zmiany w jej strukturze.
Sferę regulacji tworzą zaś oddziaływania ludzi w roli producentów, przedstawicieli władzy, zasady podziału, zmiany konsumpcji, reguły prawne i normy społeczne wiążące procesy gospodarcze. Jest ona w swej istocie sposobem funkcjonowania gospodarki narodowej. W ramach sfery regulacyjnej wyróżniamy mechanizm makroregulacji i mechanizm mikroregulacji. Mechanizm makroregulacji obejmuje wzajemne oddziaływania regulacyjne zachodzące między organizacjami gospodarczymi oraz pomiędzy państwem, a podmiotami gospodarczymi. Są one zróżnicowane w zależności od przyjętych rozwiązań porządku prawnego oraz ładu (ustroju) politycznego kraju.
Wszystkie te składniki systemu gospodarczego – zarówno podsystem realny jak i regulacji – podlegają ciągłemu procesowi przekształceń pod wpływem przepływów informacyjno-decyzyjnych, czyli regulatorów ekonomicznych i administracyjnych zawierających określoną treść w postaci opisu, zachęty do działania, polecenia, nakazu, zakazu, limitu, itp. Są one rezultatem działań regulacyjnych uczestników gospodarowania: gospodarstw domowych (konsumentów),przedsiębiorstw (pracowników) i ośrodków władzy państwowej. Działania te nie mają jednak charakteru jednokierunkowego. Są one wynikiem interakcji między ośrodkiem regulującym, a układem regulowanym, który zawsze stara się wpływać na ośrodek regulujący w celu wymuszenia korzystnych dla siebie oddziaływań regulacyjnych.
Pomocnym w analizowaniu procesu funkcjonowania gospodarki narodowej jest uproszczony obraz (model) gospodarki rynkowej, opierający się na następujących założeniach:
po pierwsze – dotyczy on gospodarki rynkowej w warunkach kapitalizmu, tzn. w warunkach takiego systemu, gdzie większość zasobów stanowi własność prywatną;
po drugie – gospodarka składa się z dwóch grup podmiotów gospodarczych (gospodarstw domowych i przedsiębiorstw);
po trzecie – rynek dzieli się na : rynek dóbr (konsumpcyjnych i kapitałowych) oraz na rynek zasobów ;
po czwarte – pomiędzy podmiotami gospodarczymi istnieją określone współzależności.
Funkcjonowanie gospodarki narodowej w takim układzie sprowadza się do określonych zachowań gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, wyrażających się przede wszystkim w podejmowanych przez nich decyzjach gospodarczych.
Gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa spotykają się na dwóch rynkach (dóbr i zasobów) gdzie dokonują transakcji handlowych – aktów kupna i sprzedaży. Gospodarstwa domowe są właścicielami zasobów, które oferują na rynku przedsiębiorstwom. Sprzedają one usługi pracy (kapitału ludzkiego), usługi zasobów naturalnych (np. ziemi), a także stawiają do wykorzystania swoje oszczędności (kapitał finansowy). Poszczególne zasoby gospodarstw domowych, których usługi oferowane przedsiębiorstwom są dla nich niezbędne jako czynniki produkcji. Na rynku zasobów sprzedającymi są gospodarstwa domowe, natomiast kupującymi przedsiębiorstwa.
Przedsiębiorstwa natomiast sprzedają wyprodukowane dobra gospodarstwom domowym. Transakcje kupna i sprzedaży odbywają się na rynku dóbr i dotyczą zarówno dóbr konsumpcyjnych jak i kapitałowych (inwestycyjnych).
Sprzedaż i zakup zasobów, a następnie sprzedaż i zakup dóbr są rzeczowymi strumieniami gospodarki rynkowej. Przepływowi strumienia zasobów i dóbr towarzyszą strumienie pieniężne skierowane w przeciwnym kierunku. Przy czym przez zasób rozumieć należy określoną ilość produktów, pieniędzy, pracowników, itp. w danym momencie czasu, a przez strumień zasoby z uwzględnieniem czynnika czasu. Zasób jako pojęcie ma więc charakter statyczny, a strumień charakter dynamiczny. Oznacza to, że analizując poszczególne elementy rynku (popyt, podaż) należy koniecznie określić jakiego okresu ta analiza dotyczy.

Model funkcjonowania gospodarki rynkowej
Gospodarka narodowa jest systemem gospodarczym rozpatrywanym w skali makroekonomicznej. Jest ona z jednej strony względnie odosobnionym makrosystem (lub podsystem) społecznym, z drugiej zaś jako całokształtem zabiegów i działalności prowadzonej w danym kraju.
Będąc systemem względnie odosobnionym jest ona jednocześnie częścią większego systemu, jakim jest społeczeństwo. Charakteryzują ją przede wszystkim problemy (ogólnoświatowe, krajowe, przedsiębiorstw). Jej zaś podstawowymi podmiotami są gospodarstwa domowe i przedsiębiorstw. Składa się ona z określonych elementów wzajemnie od siebie zależnych (np. gałęzi przemysłu, rolnictwa, łączności…). Charakteryzuje się jednocześnie sprzężeniami zwrotnymi związków i zależności między elementami ją tworzącymi. Jako taka jest ona zbiorem elementów powiązanych ze sobą łańcuchem oddziaływań przyczynowo-skutkowych.
Z kolei gospodarka narodowa rozpatrywana – w drugim rozumieniu – jako całokształt zasobów i działalności prowadzonej w sferze produkcji, podziału, obiegu i konsumpcji w danym kraju, widziana jest przede wszystkim jak podstawa służąca zaspokajaniu potrzeb społeczeństwa.
Uogólniając oba podejścia określające istotę gospodarki narodowa do jej struktury, a więc do jej obrazu odzwierciedlającego istniejący w rzeczywistości stan i tendencje zmian podziału pracy w społeczeństwie, opisać go można poprzez charakterystykę jej makrostruktur gospodarczych (nazywane także subelementami) które tworzą strukturę podmiotową ; własnościową; prawno-organizacyjną, funkcjonalno-instytucjonalną; strukturę produkcyjną (rzeczową) ; zatrudnienia i kwalifikacji oraz stosowanych technologii.
Ze względu na strukturę podmiotową gospodarki narodową, jako całość składa się ona z wielu milionów podmiotów gospodarczych którymi są gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa . Oprócz nich samodzielnym podmiotem gospodarczym jest państwo. Gospodarstwo domowe to wyodrębnionymi i samodzielnymi ekonomicznie podmiotami gospodarki narodowej, którymi są dobrowolne związki ludzi (najczęściej rodziny) wspólnie zamieszkujących i podejmujących decyzje finansowe dotyczące sposobu wydawania zarobionych pieniędzy i działających głównie w sferze spożycia, a tylko w ograniczonym zakresie (rolnicy i rzemieślnicy) w sferze produkcji. Dysponują one określonymi możliwościami i spełniają pewne funkcje w gospodarce narodowej i w społeczeństwie. Same one decydują o sposobie wykorzystania swoich zasobów pracy (siły roboczej)oraz o tym jak, co i ile konsumować. Przypisuje się im pełnienie funkcji ekonomicznych, społecznych i reprodukcyjnych.
Z kolei przedsiębiorstwa to podmioty gospodarcze prowadzące na własny rachunek działalność produkcyjną lub usługową w celu osiągnięcia określonych korzyści. Są one wyodrębnionymi jednostkami pod względem ekonomicznym, techniczno-organizacyjnym i prawno-organizacyjnym, prowadzącym działalność produkcyjną, handlową lub usługową. W zależności od ich charakteru i rodzaju wytwarzanej produkcji, wykorzystują czynniki produkcji dostarczone przez gospodarstwa domowe do wytworzenia dóbr i usług. Płacą one im za wykorzystanie czynników produkcji oraz sprzedają im wytworzone dobra i usługi. Każde z nich spełnia pewne funkcje w gospodarce narodowej oraz w społeczeństwie danego kraju, spośród których na plan pierwszy wysuwają się funkcje: organizatora produkcji oraz organizatora stosunków międzyludzkich. W rzeczywistości gospodarczej spotykamy się z dużą ilością przedsiębiorstw, różniących się od siebie formą i rodzajem. Ich wyróżnienia najlepiej dokonać w oparciu o kryteria : form własności, organizacyjne, rozmiaru (wielkości), pozycji rynkowej oraz rodzaju prowadzonej działalności.
Ze względu na wielkość wyróżnia się: przedsiębiorstwa małe, średnie i duże. Natomiast ze względu na kryterium pozycji rynkowej przedsiębiorstwa dzielimy na przedsiębiorstwa: doskonale konkurencyjne, o ograniczonej konkurencyjności, monopole naturalne i sztuczne, oligopole i monopsony.
Z kolei ze względu na kryterium rodzaju działalności przedsiębiorstwa można podzielić na wytwarzające produkty (jeden produkt lub wiele produktów) oraz świadczące usługi (dla ludności lub dla innych przedsiębiorstw). Częstą sytuacją jest integracja różnych rodzajów działalności gospodarczej, jak: produkcyjnej z handlową, produkcyjnej z handlową i serwisową, przemysłowej z badawczo-rozwojową itp. Wyrazem poziomej integracji przedsiębiorstw jest konglomerat – czyli zespół przedsiębiorstw produkujących różne, niezależne produkty. Równie częstą sytuacją jest dywersyfikacja przedsiębiorstw polegająca na odłączaniu od ich działalności tych jej rodzajów które powodują pogorszenie efektywności przedsiębiorstw. Rozwiązania te prowadza do powstawania firm specjalistycznych. Odwołując się do kryterium własnościowego wyróżnia się w gospodarce narodowej dwa sektory – sektor własności prywatnej i sektor własności publicznej.
Z kryterium własnościowym ściśle związane jest kryterium prawno-organizacyjne. Pozwala ona na wyróżnienie przedsiębiorstwa prywatne i przedsiębiorstwa publiczne. Przedsiębiorstwa prywatne to przedsiębiorstwa należące do prywatnego właściciela. Jedną z form przedsiębiorstw prywatnych są spółki(jednoosobowe, osobowe (cywilne, jawne), kapitałowe (z o.o.; akcyjne; komandytowe),spółki z udziałem podmiotów zagranicznych (joint ventures). Inną formą przedsiębiorstw prywatnych są przedsiębiorstwa spółdzielcze. Przedsiębiorstwami publicznymi są natomiast przedsiębiorstwa komunalne oraz przedsiębiorstwa państwowe. W praktyce spotykamy się również z przedsiębiorstwami mieszanymi.
Ze względu na strukturę funkcjonalną (organizacyjno-instytucjonalną) gospodarki, możemy dokonać jej podziału na sześć następujących sektorów: przedsiębiorstw niefinansowych, instytucji finansowych i ubezpieczeniowych, instytucji rządowych i samorządowych, gospodarstw domowych, instytucji niekomercyjnych oraz sektor zagranicy.
Ze względu na strukturę produkcyjna (rzeczowa) gospodarki wyróżnia się: działy, gałęzie i branże gospodarki narodowej oraz asortymenty towarów i usług. W praktyce obok tych elementów struktury gospodarki narodowej w jej obszarze wyróżnia się kompleksy gospodarcze oraz – stosując kryterium produkcyjne oraz kryterium własnościowe – sektory gospodarki narodowej.
Ze względu na strukturę zatrudnienia i kwalifikacji wyróżnia się sektorową, działową oraz gałęziowo-branżową strukturę zatrudnienia, kwalifikacji i zawodów.
Ze względu zaś na strukturę stosowanych technologii przy opisie gospodarki narodowej często przywołuje się rozróżnienie jej struktury z punktu widzenia kryteriów poziomu i struktury techniki, technologii i organizacji i wyróżnia się wówczas struktury zacofane (opóźnione w rozwoju) i nowoczesne.
System gospodarki narodowej stanowi obok jej elementów również działalność gospodarcza społeczeństwa. Wszystkie te składniki podlegają ciągłemu procesowi przekształceń za pomocą przepływów informacyjno-decyzyjnych, czyli regulatorów ekonomicznych i administracyjnych. Gospodarkę narodową, jako system gospodarczy, podzielić można na podsystem realny (sferę realną) i podsystem regulacji (sferę regulacji).
Analizując procesy gospodarcze celowym staje się posłużenie uproszczonym obrazem gospodarki rynkowej, w postaci jej modelu.

 

.:: Struktura Gospodarki ::.

Zyskującym coraz bardziej na znaczeniu, ze względu na wykorzystanie przy prowadzeniu rachunków narodowych, jest podział funkcjonalny gospodarki narodowej, który można nazwać również podziałem organizacyjno-instytucjonalnym. Jego zastosowanie jest wynikiem odwołania się do kryterium celów ekonomicznych oraz wiodących cech zachowań podmiotów gospodarczych. Konsekwencją tego podejścia jest podział gospodarki narodowej na sześć następujących sektorów:

 

1) Sektor przedsiębiorstw niefinansowych który tworzą podmioty gospodarcze wytwarzające towary (dobra i usługi) rynkowe oraz prowadzące księgi rachunkowe. Są nimi:
osoby prawne (niezależnie od liczby pracujących) w tym przede wszystkim przedsiębiorstwa państwowe, komunalne, spółki akcyjne i spółki z o.o., spółdzielnie oraz przedsiębiorstwa zagraniczne drobnej przedsiębiorczości;
samodzielne jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej (niezależnie od liczby pracujących) w tym jednostki państwowe, spółki jawne i komandytowe prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek;
osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą z liczbą pracujących powyżej 5 osób (z wyłączeniem indywidualnych gospodarstw rolnych) zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych.

 

1) Sektor instytucji finansowych i ubezpieczeniowych który tworzą podmioty gospodarcze zajmujące się pośrednictwem finansowym oraz pomocniczą działalnością finansową. Są nimi:
bank centralny (w Polsce – Narodowy Bank Polski)

banki państwowe (jak: Powszechna Kasą Oszczędności, Bank Gospodarstwa Krajowego)

bank państwowo-spółdzielczy (Bank Gospodarki ?ywnościowej)

banki spółdzielcze

banki spółki akcyjne (Bank Handlowy S.A.,…)

kantory wymiany walut
biura maklerskie

instytucje ubezpieczeniowe.

 

1) Sektor instytucji rządowych i samorządowych – który tworzą podmioty gospodarki narodowej:
działające na zasadach określonych w prawie budżetowym, jak:
jednostki budżetowe,
zakłady budżetowe,
gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych (z wyjątkiem zaliczonych do sektora przedsiębiorstw niefinansowych),
działające na zasadach określonych odrębnymi ustawami – zwłaszcza zaś w odniesieniu do systemu finansowego oraz funkcjonujące w oparciu o dotacje) jak np. szkoły wyższe)

 

1) Sektor gospodarstw domowych – który tworzą osoby fizyczne pracujące na własny rachunek w:
indywidualnych gospodarstwach rolnych,
innych (poza gospodarstwami rolnymi) gospodarstwach z liczbą zatrudnionych do 5 osób i prowadzących uproszczoną ewidencję księgową, oraz
osoby fizyczne uzyskujące dochód z pracy najemnej i niezarobkowych źródeł (np. emeryci i renciści).

1) Sektor instytucji niekomercyjnych – który tworzą:
organizacje: społeczne, polityczne, partie polityczne, organizacje związków zawodowych, stowarzyszenia, fundacje, jednostki organizacji wyznaniowych,
jednostki umowne, których działalność polega na rozdysponowaniu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych wydzielonego z przedsiębiorstw niefinansowych, instytucji finansowych i ubezpieczeniowych oraz instytucji rządowych i samorządowych.

1) Sfera zagranicy – którą tworzą podmioty gospodarcze będące własnością nierezydentów i których działalność nie pozwala na zestawienie pełnego rachunku lecz jedynie wyodrębnionych transakcji.

Struktura produkcyjna (rzeczowa) gospodarki
Struktura produkcyjna (nazywana także rzeczową) gospodarki narodowej dotyczy tylko jej struktur produkcyjnych. Jest ona więc ujęciem węższym aniżeli podział według struktury podmiotowej, własnościowej, prawno-organizacyjnej i funkcjonalno-instytucjonalnej.
Podział gospodarki narodowej ze względu na strukturę produkcyjną pozwala wyróżnić: działy, gałęzie i branże gospodarki narodowej oraz asortymenty towarów i usług.
Dział gospodarki narodowej tworzy grupa przedsiębiorstw lub innych jednostek wykonujących zbliżone do siebie funkcje wynikające ze społecznego podziału pracy. Są nimi np. przemysł, rolnictwo, budownictwo, transport, łączność, handel i inne.
Działy gospodarki narodowej dzielą się na gałęzie, które obejmują przedsiębiorstwa lub inne jednostki zbliżone do siebie procesem produkcyjnym oraz przeznaczeniem produkcji. Przykładem tego podziału jest np. wyodrębnienie w przemyśle takich gałęzi jak: wydobywcze i przetwórcze, a w rolnictwie produkcji roślinnej i hodowli zwierząt.
Z kolei gałęzie produkcji, jeśli stosować kryterium dalszej specjalizacji, dzielą się na grupy zwane branżami. Branżami są np. w przemyśle: przemysł węglowy, przemysł naftowy, przemysł elektrotechniczny, samochodowy i inne, a w rolnictwie: ogrodnictwo, sądownictwo, mleczarstwo itp.
W praktyce obok tych elementów struktury wynikających z podziału według kryterium produkcyjnego spotykamy się z wyróżnieniem w obszarze gospodarki narodowej kompleksu gospodarczego (jak np. kompleks gospodarki żywnościowej czy też kompleks paliwowo energetyczny). Jest on subelementem gospodarki strukturalnie znacznie większy od działu gospodarki narodowej. Skupia on w sobie jeden z działów gospodarki narodowej oraz gałęzie i branże z innych działów lub też jest zespoleniem kilku gałęzi gospodarki narodowej.
Niekiedy również wyróżnia się – stosując kryterium produkcyjne – sektory gospodarki narodowej. Pod tym pojęciem rozumie się podział produkcyjnej części gospodarki narodowej ze względu na charakter poszczególnych działów gospodarki narodowej. Najczęściej wyróżnia się trzy sektory:
sektor I – do którego zalicza się produkcję pierwotną a więc taką która polega na pozyskiwaniu dóbr materialnych z otaczającej człowieka przyrody – obejmującą rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo oraz przemysł wydobywczy (który niekiedy ujmuje się w sektorze II);
sektor II – obejmujący przemysły przetwórcze (łącznie z budownictwem);
sektor III – do którego należą wszelkiego rodzaju usługi.

Struktura zatrudnienia i kwalifikacji
Często spotykanym podziałem gospodarki narodowej jest jej podział ze względu na strukturę zatrudnienia i kwalifikacji. Jest on wynikiem faktu obejmowania przez gospodarkę narodową szerokiego zakresu działalności ekonomicznej ludzi. Z tego punktu widzenia wyróżnia się sektorową, działową oraz gałęziowo-branżową strukturę zatrudnienia, kwalifikacji i zawodów.

Struktura stosowanych technologii
W związku z faktem, iż decydujący wpływ na dynamikę i efektywność wzrostu gospodarczego w danej gospodarce ma poziom i struktura stosowanej techniki, technologii i organizacji, często przy opisie gospodarki narodowej odwołuje się do rozróżnienia jej struktury z punktu widzenia tych kryteriów. Wyróżnia się wówczas struktury zacofane (opóźnione w rozwoju) i nowoczesne.