.:: Struktura Gospodarki ::.

Zyskującym coraz bardziej na znaczeniu, ze względu na wykorzystanie przy prowadzeniu rachunków narodowych, jest podział funkcjonalny gospodarki narodowej, który można nazwać również podziałem organizacyjno-instytucjonalnym. Jego zastosowanie jest wynikiem odwołania się do kryterium celów ekonomicznych oraz wiodących cech zachowań podmiotów gospodarczych. Konsekwencją tego podejścia jest podział gospodarki narodowej na sześć następujących sektorów:

 

1) Sektor przedsiębiorstw niefinansowych który tworzą podmioty gospodarcze wytwarzające towary (dobra i usługi) rynkowe oraz prowadzące księgi rachunkowe. Są nimi:
osoby prawne (niezależnie od liczby pracujących) w tym przede wszystkim przedsiębiorstwa państwowe, komunalne, spółki akcyjne i spółki z o.o., spółdzielnie oraz przedsiębiorstwa zagraniczne drobnej przedsiębiorczości;
samodzielne jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej (niezależnie od liczby pracujących) w tym jednostki państwowe, spółki jawne i komandytowe prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek;
osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą z liczbą pracujących powyżej 5 osób (z wyłączeniem indywidualnych gospodarstw rolnych) zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych.

 

1) Sektor instytucji finansowych i ubezpieczeniowych który tworzą podmioty gospodarcze zajmujące się pośrednictwem finansowym oraz pomocniczą działalnością finansową. Są nimi:
bank centralny (w Polsce – Narodowy Bank Polski)

banki państwowe (jak: Powszechna Kasą Oszczędności, Bank Gospodarstwa Krajowego)

bank państwowo-spółdzielczy (Bank Gospodarki ?ywnościowej)

banki spółdzielcze

banki spółki akcyjne (Bank Handlowy S.A.,…)

kantory wymiany walut
biura maklerskie

instytucje ubezpieczeniowe.

 

1) Sektor instytucji rządowych i samorządowych – który tworzą podmioty gospodarki narodowej:
działające na zasadach określonych w prawie budżetowym, jak:
jednostki budżetowe,
zakłady budżetowe,
gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych (z wyjątkiem zaliczonych do sektora przedsiębiorstw niefinansowych),
działające na zasadach określonych odrębnymi ustawami – zwłaszcza zaś w odniesieniu do systemu finansowego oraz funkcjonujące w oparciu o dotacje) jak np. szkoły wyższe)

 

1) Sektor gospodarstw domowych – który tworzą osoby fizyczne pracujące na własny rachunek w:
indywidualnych gospodarstwach rolnych,
innych (poza gospodarstwami rolnymi) gospodarstwach z liczbą zatrudnionych do 5 osób i prowadzących uproszczoną ewidencję księgową, oraz
osoby fizyczne uzyskujące dochód z pracy najemnej i niezarobkowych źródeł (np. emeryci i renciści).

1) Sektor instytucji niekomercyjnych – który tworzą:
organizacje: społeczne, polityczne, partie polityczne, organizacje związków zawodowych, stowarzyszenia, fundacje, jednostki organizacji wyznaniowych,
jednostki umowne, których działalność polega na rozdysponowaniu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych wydzielonego z przedsiębiorstw niefinansowych, instytucji finansowych i ubezpieczeniowych oraz instytucji rządowych i samorządowych.

1) Sfera zagranicy – którą tworzą podmioty gospodarcze będące własnością nierezydentów i których działalność nie pozwala na zestawienie pełnego rachunku lecz jedynie wyodrębnionych transakcji.

Struktura produkcyjna (rzeczowa) gospodarki
Struktura produkcyjna (nazywana także rzeczową) gospodarki narodowej dotyczy tylko jej struktur produkcyjnych. Jest ona więc ujęciem węższym aniżeli podział według struktury podmiotowej, własnościowej, prawno-organizacyjnej i funkcjonalno-instytucjonalnej.
Podział gospodarki narodowej ze względu na strukturę produkcyjną pozwala wyróżnić: działy, gałęzie i branże gospodarki narodowej oraz asortymenty towarów i usług.
Dział gospodarki narodowej tworzy grupa przedsiębiorstw lub innych jednostek wykonujących zbliżone do siebie funkcje wynikające ze społecznego podziału pracy. Są nimi np. przemysł, rolnictwo, budownictwo, transport, łączność, handel i inne.
Działy gospodarki narodowej dzielą się na gałęzie, które obejmują przedsiębiorstwa lub inne jednostki zbliżone do siebie procesem produkcyjnym oraz przeznaczeniem produkcji. Przykładem tego podziału jest np. wyodrębnienie w przemyśle takich gałęzi jak: wydobywcze i przetwórcze, a w rolnictwie produkcji roślinnej i hodowli zwierząt.
Z kolei gałęzie produkcji, jeśli stosować kryterium dalszej specjalizacji, dzielą się na grupy zwane branżami. Branżami są np. w przemyśle: przemysł węglowy, przemysł naftowy, przemysł elektrotechniczny, samochodowy i inne, a w rolnictwie: ogrodnictwo, sądownictwo, mleczarstwo itp.
W praktyce obok tych elementów struktury wynikających z podziału według kryterium produkcyjnego spotykamy się z wyróżnieniem w obszarze gospodarki narodowej kompleksu gospodarczego (jak np. kompleks gospodarki żywnościowej czy też kompleks paliwowo energetyczny). Jest on subelementem gospodarki strukturalnie znacznie większy od działu gospodarki narodowej. Skupia on w sobie jeden z działów gospodarki narodowej oraz gałęzie i branże z innych działów lub też jest zespoleniem kilku gałęzi gospodarki narodowej.
Niekiedy również wyróżnia się – stosując kryterium produkcyjne – sektory gospodarki narodowej. Pod tym pojęciem rozumie się podział produkcyjnej części gospodarki narodowej ze względu na charakter poszczególnych działów gospodarki narodowej. Najczęściej wyróżnia się trzy sektory:
sektor I – do którego zalicza się produkcję pierwotną a więc taką która polega na pozyskiwaniu dóbr materialnych z otaczającej człowieka przyrody – obejmującą rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo oraz przemysł wydobywczy (który niekiedy ujmuje się w sektorze II);
sektor II – obejmujący przemysły przetwórcze (łącznie z budownictwem);
sektor III – do którego należą wszelkiego rodzaju usługi.

Struktura zatrudnienia i kwalifikacji
Często spotykanym podziałem gospodarki narodowej jest jej podział ze względu na strukturę zatrudnienia i kwalifikacji. Jest on wynikiem faktu obejmowania przez gospodarkę narodową szerokiego zakresu działalności ekonomicznej ludzi. Z tego punktu widzenia wyróżnia się sektorową, działową oraz gałęziowo-branżową strukturę zatrudnienia, kwalifikacji i zawodów.

Struktura stosowanych technologii
W związku z faktem, iż decydujący wpływ na dynamikę i efektywność wzrostu gospodarczego w danej gospodarce ma poziom i struktura stosowanej techniki, technologii i organizacji, często przy opisie gospodarki narodowej odwołuje się do rozróżnienia jej struktury z punktu widzenia tych kryteriów. Wyróżnia się wówczas struktury zacofane (opóźnione w rozwoju) i nowoczesne.

 



Korelacje Tematyczne

Odpowiedz

You must be logged in to post a comment.