.:: Charakterystyka Gospodarki Rynkowej ::.

Historia gospodarcza społeczeństw pozwala na wyróżnienie kilku zasadniczych form produkcji społecznej: gospodarkę naturalną i gospodarkę rynkową (określaną także jako gospodarka towarowa lub gospodarka towarowo-pieniężna) oraz gospodarkę planową (centralnie sterowaną, nakazowo- rozdzielczą). Różnią się one między sobą celami działania podmiotów gospodarczych oraz charakterem więzi między nimi.
Do przeszłości należy gospodarką naturalna w skali makroekonomicznej, którą charakteryzowała taka organizacja procesów gospodarczych w której producenci produkowali w pierwszym rzędzie w celu zaspokojenia własnych potrzeb. Przekazywanie produktów innym osobom które miało miejsce w jej obrębie, było zaś konsekwencją obowiązku spełnienia przymusowych powinności (np. danina chłopa feudalnego na rzecz właściciela).
W niektórych regionach świata funkcjonuje jednak nadal gospodarka planowa, od której odstąpiła większość byłych krajów socjalistycznych. Charakteryzuje się ona tym, że w dominującej części jest ona sterowana przez państwo za pośrednictwem nakazów prawno-administracyjnych, a tylko w marginalnym stopniu w sterowaniu gospodarką narodową wykorzystywane są mechanizmy rynkowe. Taki system gospodarowania – co dowiodła praktyka ma jednak zdecydowanie więcej wad niż zalet. Gospodarka planowa okazała się przede wszystkim nieefektywną ekonomicznie, na co wpływ miało zwłaszcza tłumienie inicjatywy i przedsiębiorczości, nieefektywne struktury produkcji i zarządzania, przerost biurokracji oraz nietrafne wybory ekonomiczne. Okazała się ona systemem niereformowalnym.
We współczesnym świecie dominującą jest gospodarka rynkowa, której cechą charakterystyczną jest to, że producenci przekazują produkty swojej pracy innym podmiotom w drodze ekwiwalentnej wymiany, w drodze kupna i sprzedaży. Jest ona przy zachowaniu swych generalnych pryncypiów jednak bardzo zróżnicowaną w skali świata. Dla przybliżenia jej istoty, celowym podejściem jest prześledzenie jej powstania i rozwoju, dokonanie ogólnej charakterystyki oraz wskazanie podstawowych mechanizmów jej funkcjonowania, a także jej podstaw.

Narodziny gospodarki rynkowej są wynikiem procesów zachodzących w gospodarce naturalnej. Wyłoniła się ona w wyniku powstania i rozwoju społecznego podziału pracy oraz ekonomicznego wyodrębnienia się producentów na tle prywatnej własności środków produkcji. Są to warunki konieczne do powstania gospodarki rynkowej.
Społeczny podział pracy w pierwszym rzędzie spowodował wyodrębnienie się rolnictwa od pasterstwa. W dalszej kolejności nastąpiło wyodrębnienie się rzemiosła, a następnie kupiectwa. Procesy te ulegały dalszemu pogłębieniu w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego poszczególnych społeczeństw. Trwają one po dzień dzisiejszy.
Ekonomiczne wyodrębnienie się producentów związane z faktem stania się producenta jednocześnie właścicielem środków produkcji. Połączenie pracy właściciela z należącymi do niego środkami produkcji oznacza że wytworzony produkt jest jego własnością. Fakt ten z kolei oznacza, że producent jako dysponent może oferować go innym producentom w zamian za ich produkty. Sytuacja ta rodzi gospodarkę wymienną (towarową, rynkową).
Zakres gospodarki rynkowej zależy od stopnia społecznego podziału pracy. Jego pogłębienie oznacza rozszerzenie zakresu gospodarki rynkowej. Patrząc z tego punktu widzenia w rozwoju gospodarki rynkowej wyodrębnić można jej dwa etapy: prostą gospodarkę rynkową i rozwiniętą gospodarkę rynkową.

Funkcjonowanie tej formy działalności gospodarczej w praktyce uzależnione jest od wielu uwarunkowań, jak: przedmiotów wymiany; podziału pracy; ekonomicznego wyodrębnienia się producentów; środków określania wartości wytwarzanych produktów; miejsca jej przeprowadzania; wpływu na ich przebieg instytucji i organizacji pozaekonomicznych. Mając to na uwadze, zrozumienie funkcjonowania gospodarki rynkowej wymaga sprecyzowania jej podstawowych elementów. Są nimi: towar, cena, pieniądz, rynek.

Korelacje Tematyczne

Odpowiedz

You must be logged in to post a comment.